StOrM

KÖROĞLU

Köroğlu ünlü bir halk hikayesi daha doğrusu bir halk romanıdır. En az dört yüzyıldan beri sanat susuzluğunu gidermekte kahramanlık duygularım beslemektedir.

Yiğit ve mert bir kahraman tipi olan Köroğlu her Türk gencinin ruhunda onun gibi karakterli olma ülküsünü besledi. Halk şiirinin koçaklamalarında hep onun örnek alındığı görülür.

Köroğlu bir kanun kaçağı devlete karşı gelmiş bir dağ adamıdır.Yollar keser kervanlar vurur. Babasının gözlerine mil çektiren zalim Bolu Beyi'nin ordularını bozar dağıtır. Sık sık Bolu'yu basar şehrin altım üstüne getirir.

Bu yaptıkları örnek alınacak davranışlar değildir elbet. Ama Köroğlu'nu haklı gösterecek yönleri vardır. Bir defa haksızlığa zulme karşı ayaklanmıştır. Bu arada kendisi hiç bir zaman haksızlığa sapmamıştır. Onun hikayesinin en yaygın olduğu yüzyıllar Osmanlı Devleti de büyük iç ve dış sarsıntılar geçirmektedir. Ortalıkta bundan yararlanan derebeyi tipleri türemiştir. Vilayetlerde valiler halkı ezmekte çifte vergiler almakta zulmün her çeşidini yapmaktadır.

Namuslu valiler haklı ya da haksız devlete karşı büyük ayaklanmalar düzenlemekte bu arada üzerlerine gönderilen ordular karşısında halk ezilmekte canından bezmektedir. Bütün bunlar yetmezmiş gibi Osmanlı tarihinde Celali diye anılan ve yurdun her yanını sarmış küçük büyük eşkıyalar türemiştir.

Arada ne oluyorsa yine halka köylüye olmaktadır. İşte bu son derece korkulu ve tehlikeli ortam için de gerçek olmasa bile ona avuntu veren bir hayali kahraman çıkıyor. Bu Köroğlu'dur. O'nun sevimli şövalye varlığında halk kendini buluyor onda avuntuya
kavuşuyor. İşte bu ruhsal yaratı nedeniyle halk onu seviyor.

Yalnız bu kadar da değil. Ayrıca sanat isteklerini de onda buluyor halk. Gerçekten Köroğlu'nun sanatı gerek konu olarak gerek işleniş bakımından kusursuzdur. Konuda olaylar çok ustalıkla birbirine bağlanır düğümlenir heyecan artar; sonuç beklenmedik biçimde ortaya çıkar.Usta sanatçıların anlatma başarısıyla orta zaman şövalye tipinin en mükemmeli oluşur.

Yer yer ve sık sık araya türküler girer. Böylece dinleyicinin müzik istekleri de karşılanmış olur. Türküler kalıp ve ruh bakımından pek başarılıdır. Bunlar asıl konuyla yakından ilgili olmakla beraber Köroğlu'nun mert karakterini de yansıtır. Yerine göre çok içli lirik şiirlere de rastlarız.

İşte gerek konu gerek estetik yönün bu kadar güçlü oluşu nedeniyle Köroğlu hikayesi her çevrede büyük ilgi toplamış büyük ve ölmez bir eser olarak edebiyatımızda yerini almıştır. Bu bakımdan edebiyat tarihçilerinin uzun süreden beri üzerinde çalıştıkları bir konu olmuştur Köroğlu.




KÖROĞLU HİKAYESİ

Bolu beyi at meraklısı bir beydir. Atçılıkta usta olan seyisi Yusuf'u güzel ve cins 'at aramak üzere başka yerlere gönderir. Yusuf günlerce gezdikten sonra obanın birinde istediği gibi bir tay bulur. Bu tayı doğuran kısrak Fırat kıyısında otlarken ırmaktan çıkan bir aygır kısrağa aşmış tay ondan olmuştur. Irmak ve göllerin dibinde yaşayan aygırlardan olan taylar çok makbuldür iyi cins at olur.

Yusuf tayı sahiplerinden satın alır. Yavrunun şimdilik gösterişi yoktur. Hatta çirkindir bile. Ama ileride mükemmel bir küheylan olacaktır. Yusuf bunu biliyor. Sevinerek geri döner. Bey bu çirkin ve sevimsiz tayı görünce çok kızar kendisiyle alay edildiğini sanır. Yusuf'un gözlerine mil çektirir. Tayı da ona verir yanından kovar. Kör Yusuf köyüne döner. Olanı biteni oğluna anlatır. Bolu Beyi'nden öc alacağını söyler.

Baba Qğul başlarlar tayı terbiye etmeye. Yıllar geçer. Tay artık mükemmel bir küheylan olmuştur. Rüzgar gibi koşmakta ceylan gibi sıçramakta türlü savaş oyunu bilmektedir. Bu arada Kör Yusuf'un oğlu Ruşen Ali de büyümüş güçlü kuvvetli bir delikanlı olmuştur .O da her türlü şövalyelik oyunlarım öğrenmiş pir babayiğittir.

Bir gece Yusuf düşünde Hızır'ı götür. Hızır ona yapacağı işi söyler. Hızır'ın önerisiyle baba oğul yola çıkarlar. Bingöl dağlarından gelecek üç sihirli köpüğü Aras ırmağında beklerler. Bu üç sihirli köpükle Yusuf' un hem gözleri açılacak hem intikam almak için gereken kuvvet ve gençliği elde edecektir.

Bunu bilen oğlu Ruşen Ali köpükler gelince babasına haber vermeden kendisi içer. Yusuf durumu öğrenince üzülür ama bir yandan da sevinir. Kendi yerine oğlu öcünü alacak bir bahadır olacaktır. Bu sihirli köpüklerden biri körün oğluna sonsuz yaşama gücü biri yiğitlik öteki de şairlik bağışlamıştır. Bir süre sonra Yusuf oğluna öç almasını vasiyet ederek ölür.

Körün oğlu Ruşen Ali d:ağa çıkar .Gelen geçeni soyar. Ünü yayılmaya başlar .Kendisi gibi kanun kaçakları yanında toplanmaya başlarlar. Artık adı Köroğlu olmuştur. Bolu şehrinin karşısında Çamlıbel'de bir kale yaptırır. Küçük bir ordusu vardır. Çamlıbel'de geçen kervanlardan bac alır. Vermeyen kervanları soyar. Üzerine gönderilen orduları bozguna uğratır.

Bir gün güzelliğini duyduğu Üsküdar Kasapbaşı'sının oğlu Ayvaz'ı kaçırır Çamlıbel'e getirir evlat edinir. Başka bir gün Bolu Beyi'nin bacısı Döne Hanım'ı kaçır'ır evlenirler. Aradan yıllar geçer Bolu'yu basar yakar yıkar. Bolu Beyi'nden babasının öcünü alır. Bolu Beyi de Köroğlu'na karşı düzenler kurar. Bir defasında Köroğlu'nu başka bir seferde de Ayvaz'ı yakalatır. Zindana atar. Ama Köroğlu ve adamları her zaman hile ve cenkle kurtulurlar.

Köroğlu ara sıra Gürcistan Çin gibi uzak ülkelere de seferler açar. Yeni yeni serüvenlere atılır büyük vurgunlar yapar. Bu arada küçük fakat heyecanı birçok olay da geçer. Sonunda delikli demir (tüfek) ortaya çıkınca eski bahadırlık geleneği bozulur dünyanın tadı kalmaz. Ve bir gün Köroğlu beylerine dağılmalarını söyleyerek Kırklara karışır kaybolur. Daha önceden Kır-At da sır olmuştur. O Kır-At ki nice yıllar olağanüstü bir güçle Köroğlu'na hizmet etmiştir.

Başka bir söylentiye göre bir Yahudi bezirganın getirdiği tüfekle oynayan beyler birbirlerini öldürürler. Köroğlu buna üzülerek kayıplara karışır. Yine bir başka sôylentiye göre de Köroğlu dağda rastladığı çobanda tüfeği görür. Sorar ne olduğunu. Aldığı karşılığa inanmaz. Denemek için kendine çevirir tetiğe dokunur. Ve yaralanarak ölür. Sonra beyleri de dağılırlar.

Yaşlı bir çınar gibi devrilen Köroğlu'nun hikayesi sona erer.





KÖROĞLU'NUN KİMLİĞİ

On altıncı yüzyıllın sonlarına doğru Kafkas'lardan Rumeli'ye kadar ünü bütün Osmanlı ülkesine yayılan Köroğlu bir edebiyat tarihçisine göre hem eşkıya hem de hece vezniyle şiirler söyleyen bir halk ozanı. Osmanlı toplumunu inceleyen bir bilim adamına göre sadece bir '' Celali ''. Ben Köroğlu'ndan kalanları yalnız kalanları değil bugün yaşayıp gidenleri de halkımızdan hikayeci halk ozanlarımızdan öğrendim. Halkımız hikayeci halk ozanlarımız gibi yaşadım Köroğlu'nu. Bu nedenlerle de Köroğlu olayına yaklaşımım bir edebiyat tarihçisi ya da bir bilim adamının yaklaşımından farklı oldu. Türkü metinlerinden anlatılan hikayelerden ve bu türkülü hikayeleri dinleyen halkın davranışlarından edindiğim izlenim şu: Halkımıza göre Köroğlu zalime başkaldıran yaşlılara zayıflara dokunmamayı tamahkar zenginlerle uğraşmayı dertlilerin derdine bakmayı öğütleyen yiğit bir kişi. Bir destan kahramanı. Kavuşturan kurtaran esirgeyen Kırat motifi ile kökleri çok daha gerilere giden bazı efsanelerle ''Celali Köroğlu Ruşen'' ve ''Celali Kiziroğlu Mustafa Bey'' gibi bazı gerçeklerin daha da Allah bilir nelerin ne özlemlerin karışarak oluşturduğu bir destan. Bütün destanlarda olduğu gibi de her şey olumlu ya da olumsuz yönde abartmalı. Halk bu Köroğlu türkülerini Köroğlu hikayelerini dinlerken yürekleniyor. Bir kurtarıcı bulmuşçasına rahatlıyor. Düğünlerde derneklerde Köroğlu havaları marşların gördüğü işi görüyor. Köroğlu'nun kimliğinden de kişiliğinden de ben bu toplum olayını anlıyorum. Asıl Köroğlu gerçeği bu bence. Yunus Beyin ya da seyis Yusuf'un oğlu Ruşen Ali'nin bireysel kişiliği de bireysel kimliği de beni ilgilendirmiyor.

Halk gibi hikayeci halk ozanları gibi Köroğlu'na ben de kendimi kendi özlemlerimi katarak söyledim. Yiğit duyarlı insan bir Köroğlu düşündüm.