inşaatçı

I - Burjuvalar ve Proleterler [ 1 ]


Bugüne kadarki tüm toplum [ 2 ] tarihi sınıf mücadeleleri tarihidir.

Özgür ile köle patrisyen ile pleb senyör ile serf lonca ustası ile çırak kısacası ezen ile ezilen birbiriyle sürekli bir karşıtlık içinde bulunmuş birbirine karşı gizli ya da açık kesintisiz bir mücadele sürdürmüş bu mücadele ya tüm toplum yapısının devrimci bir dönüşümüyle ya da mücadele eden sınıfların hep birlikte çöküşüyle sonuçlanmıştır.

Tarihin daha önceki dönemlerinde hemen her yerde toplumun değişik katmanlara tam bir ayrılmışlığını toplumsal konumların çeşitli basamaklara ayrılmasını görüyoruz. Eski Roma'da patrisyenler şövalyeler plebler köleler; ortaçağda feodal beyler vasaller lonca ustası çıraklar serfler; üstelik hemen her bir sınıf da kendi içinde özel bir basamaklılık gösteriyor.

Feodal toplumun çökmesiyle oluşan modern burjuva toplumu sınıf karşıtlığını ortadan kaldırmış değil. Yalnızca eskilerin yerine yeni sınıflar yeni ezme koşulları yeni mücadele biçimleri getirmiştir.

Ne var ki burjuvazinin dönemi olan çağımızın başlıca özelliği sınıf karşıtlıklarını basitleştirmiş olmasıdır. Giderek toplumun tümü birbirine düşman iki safa birbirine doğrudan karşıt iki büyük sınıfa ayrılıyor: Burjuvazi ile proletarya.

Ortaçağın serflerinden ilk kentlerin imtiyazlı köylüleri imtiyazlı köylülükten de burjuvazinin ilk unsurları oluştu.

Amerika'nın keşfi Afrika'nın gemiyle dolanılması yükselen burjuvaziye yeni bir alan yarattı. Doğu Hint ve Çin pazarı Amerika'nın sömürgeleştirilmesi sömürgelerle alışveriş mübadele araçlarında ve genel olarak metadaki artış ticarete gemiciliğe sanayiye görülmemiş bir yükselme getirdi ve böylece de yıkılmakta olan feodal toplumun içindeki devrimci öğeye hızlı bir gelişme sağladı.

Sanayide o zamana kadarki feodal veya lonca yapılı işletme tarzı yeni pazarlarla büyüyen talebi karşılamaz oldu. O yapıların yerini manüfaktür aldı. Sanayi orta kesimi lonca ustalarını bir kenara itti; işin değişik korporasyonlar arasında bölünmesi işin her bir atölyenin kendi içindeki bölünmesi önünde yitip gitti.

Ama pazarlar sürekli büyüyor talep sürekli yükseliyordu. Manüfaktür de yetmez oldu. İşte bu noktada buhar ve makineleşme sanayi üretimine devrim getirdi. Manüfaktürün yerini modern büyük sanayi alırken sanayi orta kesiminin yerini de endüstri milyonerleri tüm sanayi ordularının patronları modern burjuvazi aldı.

Büyük sanayi Amerika'nın keşfinin hazırladığı dünya pazarını oluşturdu. Dünya pazarı ise ticarete gemiciliğe kara ulaşımına ölçüsüz bir gelişme sağladı. Bu da yine sanayiyi geliştirici etki yaptı ve sanayinin ticaretin gemiciliğin demiryollarının genişlemesi ölçüsünde burjuvazi de gelişti sermayesini artırdı ortaçağdan kalma tüm sınıfları geriye itti.

Demek ki modern burjuvazinin kendisinin de nasıl uzun bir gelişme sürecinin üretim ve değişim tarzlarındaki bir dizi dönüşümlerin ürünü olduğu görülüyor işte.

Burjuvazinin bu gelişim basamaklarının her birini ona uyan bir politik ilerleme izliyordu. Feodal beylerin egemenliğinde baskı altındaki bir kesim komün[ 3 ] içinde silahlı ve kendi kendini yöneten birlik şurada bağımsız kent cumhuriyeti orada monarşiye karşı vergi yükümlüsü üçüncü kesim sonra manüfaktür döneminde mutlak veya meşruti monarşilerde soylulara karşı denge gücü bütünüyle büyük monarşilerin temeli olarak burjuvazi mücadelesinin sonucunda nihayet büyük sanayinin ve dünya pazarının oluşturulmasıyla modern temsili devlette siyasal iktidarı tek başına ele geçirdi. Modern devlet gücü tüm burjuva sınıfının ortak işlerini yürüten bir komiteden ibarettir.

Burjuvazi tarihte son derece devrimci bir rol oynamıştır.

İktidara geldiği her yerde burjuvazi tüm feodal babaerkil kırsal ilişkileri darmadağın etmiştir. İnsanları doğal efendilerine düğümleyen cicili bicili feodal kordonları acımasızca koparıp atmış ve insan ile insan arasında kupkuru çıkar dışında duygusuz "nakit ödeme" dışında hiçbir bağ bırakmamıştır. Dindar esrikliğin kutsal ürpertilerini de şövalyece yüksek heyecanları da dar kafalı burjuva duygusallığını da bencil hesapçılığın buz gibi suyunda boğmuştur. Kişisel saygınlığı değişim değerine indirgemiş sayısız belgeli ve kazanılmış özgürlüklerin tümünün yerine tek bir özgürlüğü vicdansız ticaret özgürlüğünü koymuştur. Kısacası burjuvazi dinsel ve siyasal gözbağlarıyla üstü örtülü sömürünün yerine apaçık utanmaz dolaysız çıplak sömürüyü geçirmiştir.

Bugüne dek üstün değer verilen ve sofuca bir ürküntüyle bakılan ne kadar eylem varsa burjuvazi bunların hepsinin üstündeki kutsallık örtüsünü çekip atmıştır. Doktoru da hukukçuyu da rahibi de şairi de iktisatçıyı da kendi ücretli emekçisi haline getirmiştir.

Burjuvazi aile ilişkilerinin yürek titreten duygu dolu peçesini yırtmış ve onu düz para ilişkisine indirgemiştir.

Burjuvazi ortaçağda gericiliğin öylesine hayranlığını uyandıran kaba kuvvet gösterisinin maskesini indirip ona nasıl hantalca bir ayı postunun yakıştığını açığa çıkarmıştır. İnsan eyleminin neleri başarabileceğini ilk kanıtlayan burjuvazi olmuştur. Mısır'ın piramitlerinden Roma'nın su kanallarından ve gotik katedrallerden çok başka harikalar yaratmış Kavimler Göçünden ve Haçlı Seferlerinden çok başka seferler gerçekleştirmiştir.

Üretim araçlarında dolayısıyla üretim ilişkilerinde ve dolayısıyla tüm toplumsal ilişkilerde sürekli devrim yapmaksızın burjuvazi var olamaz. Buna karşılık eski üretim tarzının değişmeksizin korunması da tüm eski sanayi sınıflarının ilk varoluş koşuluydu. Üretimde sürekli dönüşüm tüm toplumsal kesimlerin aralıksız sarsıntıya uğratılması sonsuz güvensizlik ve hareket burjuva döneminin tüm ötekilerden ayırt edici niteliğidir. Tüm yerleşmiş ilişkiler doğurdukları eski değer yargıları ve görüşlerle birlikte çözülüp dağılmakta yeni oluşanlarsa daha kemikleşemeden eskimektedir. Kalıcı ve duran ne varsa buharlaşıyor kutsal diye ne varsa kutsallıktan düşüyor ve insanlar nihayet yaşam tavırlarına karşılıklı ilişkilerine ayılmış gözlerle bakmak zorunda kalıyorlar.

Sürekli genişleyen sürüm ihtiyacını karşılamak için burjuvazi yeryuvarlağının bütününe el atmakta. Her yerde yerleşmesi her yerde yapılaşması her yerde bağlantılar kurması gerekiyor.

Burjuvazi dünya pazarını sömürmek yoluyla tüm ülkelerin üretim ve tüketimini kozmopolitleştirdi. Gericilerin çok üzülecekleri biçimde ulusal zemini sanayinin ayağının altından çekiverdi. En eski ulusal sanayiler yok edildi ve hâlâ her gün yok ediliyor. Her uygar ulusun bir yaşamsal sorun olarak ithal etmesi gereken ve artık yerli hammaddeyi değil en uzak bölgelerin hammaddelerini işleyip mamulünün de yalnız kendi ülkesinde değil dünyanın her yerinde birden tüketildiği yeni sanayiler o eski ulusal sanayileri bir kenara itiyor. Yerli imalatla karşılanan eski ihtiyaçların yerini de en uzak ülke ve iklimlerin ürünleriyle ancak giderilebilecek ihtiyaçlar alıyor. Eski yerel ve ulusal kapalılık ve kendine yeterlik yerine de ulusların her yönde hareketliliği ve her yönde birbirine bağımlılığı geçmekte. Üstelik yalnız maddi üretimde değil manevi üretimde de bu böyle. Ayrı ayrı ulusların manevi ürünleri ortak mülk oluyor. Ulusal tek yanlılık ve sınırlılık artık mümkün değil pek çok ulusal ve yerel edebiyattan bir dünya edebiyatı oluşmakta.

Tüm üretim araçlarını hızla geliştirerek ve ulaşımı iletişimi sonsuz kolaylaştırarak burjuvazi en barbar ulusları da uygarlığa çekiyor. Ürettiği mallara koyduğu ucuz fiyatlar tüm Çin Seddini temelden yıkacak barbarların en inatçı yabancı düşmanlıklarını teslime zorlayacak ağır toplardır. Burjuvazi tüm ulusları eğer yerle bir olmak istemiyorlarsa burjuva üretim tarzına uymaya zorluyor; uygarlık diye kendi uygarlığını ithal etmeye yani burjuva olmaya zorluyor onları. Tek kelimeyle kendi istediği gibi bir dünya yaratıyor kendine.

Burjuvazi kırı kent egemenliği altına soktu. Koskoca kentler yarattı kentli nüfusu kırsal nüfusa göre büyük oranda artırdı ve böylece nüfusun önemli bir bölümünü kırsal yaşamın bönlüğünden kopardı. Köyü kente bağımlı kıldığı gibi barbar ve yarı barbar ülkeleri uygar ülkelere ve köylü halkları burjuva halklara Doğuyu da Batıya bağımlı hale getirdi.

Üretim araçlarının mülkiyetin ve nüfusun parçalılığını adım adım ortadan kaldırıyor burjuvazi. Nüfusu bir çimento bağlamında bütünleyip üretim araçlarını merkezleştiriyor ve mülkiyeti az kişinin ellerinde yoğunlaştırıyor. Bunun zorunlu sonucu ise siyasal merkezleşmeydi. Çıkarları yasaları hükümetleri ve gümrükleri farklı bağımsız hemen yalnızca ittifakları olan eyaletler tek ulus tek hükümet tek yasa tek ulusal sınıf çıkarı tek gümrük sınırı içine sıkıştırıldı.

Burjuvazi yüz yılı ancak bulan sınıf egemenliği süresinde daha önceki kuşakların toplamından daha kitlesel ve daha muazzam üretim güçleri oluşturdu. Doğa güçlerinin dizginlenmesi makineleşme sanayide ve tarımda kimyanın kullanılması buharlı gemi işleyişi demiryolları elektrikli telgraflar dünyanın her bölümünde toprağın işlenebilir hale getirilmesi ırmakların ulaşım için düzenlenmesi yerinden koparılan bütün insan toplulukları —daha önceki hangi yüzyıl toplumsal emeğin bağrında böylesine üretim güçlerinin yattığını sezmiştir!

Dernek ki gördük işte: Burjuvazinin o temele dayanarak kendini ortaya çıkardığı üretim ve değişim araçları feodal toplumda oluşmuştu. Ancak bu üretim ve değişim araçlarının belli bir gelişim aşamasında feodal toplumun üretim ve mübadelesini dayadığı ilişkiler tarımın ve imalatın feodal örgütlenişi tek kelimeyle feodal mülkiyet ilişkileri artık o gelişmiş üretici güçlere uymaz oldu. Bu ilişkiler üretime destek olacağına onu frenliyordu. Giderek bir o kadar çok kelepçelere dönüştü bu mülkiyet ilişkileri. Kelepçelerin parçalanması gerekiyordu parçalandı.

Onun yerini serbest rekabet ile ona uygun toplumsal ve siyasal düzen burjuvazinin siyasal ve ekonomik egemenliği aldı.

Şimdi gözlerimizin önünde benzer bir hareket cereyan ediyor. Burjuva üretim ve değişim koşulları burjuva mülkiyet ilişkileri öylesine büyük üretim ve değişim araçlarını oluşturma büyüsünü başarmış o burjuva toplumu yer altından kendi çağırdığı güçlere artık hükmedemez olan cinci hocalara dönmüş durumda. On yıllardan beri sanayi ve ticaretin tarihi modern üretici güçlerin modern üretim ilişkilerine karşı burjuvazinin ve burjuva egemenliğinin yaşam koşullarını oluşturan bu mülkiyet ilişkilerine karşı başkaldırısının tarihidir yalnızca. Periyodik yinelenmeleriyle tüm burjuva toplumunun varlığını sürekli artarak tehdit eden ve sorgulayan ticaret krizlerini anmak yeter. Ticaret krizlerinde yalnız üretilen ürünlerin değil oluşturulmuş üretici güçlerin de büyük kesimi düzenlice yok oluyor. Krizlerde öyle bir toplumsal bulaşıcı hastalık ortaya çıkıyor ki bu hastalık tüm daha önceki dönemler için saçma görünürdü —aşırı üretim denen salgın hastalık. Toplum bir anda kendini barbarlık durumuna düşürülmüş buluyor; bir kıtlık genel bir yok etme savaşı tüm yaşamsal maddeleri toplumun elinden almış görünüyor; sanayi ticaret yok edilmiş görünüyor niçin? O toplum aşırı uygarlığa aşırı geçim aracına aşırı sanayiye aşırı ticarete sahip diye. Elinin altındaki üretici güçler burjuva mülkiyet ilişkilerini desteklemeye hizmet etmiyor artık; tam tersine bu güçler o ilişkilere büyük gelmeye başlamıştır engellenirler; engellerden kurtuldukları zaman ise tüm burjuva toplum düzenini bozuyorlar burjuva mülkiyetin varlığını tehlikeye sokuyorlar. Burjuva ilişkiler kendi ürettiği zenginliği kucaklamaya yetmeyecek kadar daralmış. Burjuvazi krizleri ne yolla aşıyor? Bir yandan üretici güçlerin büyük bölümünü zorla yok etme öbür yandan yeni pazarlar fethetme ve mevcut pazarları daha dibine kadar sömürme yollarıyla. Yani? Daha çok yönlü ve daha büyük krizleri hazırlama ve krizleri önleyici araçları daha da azaltma yoluyla.

Burjuvazinin feodalizmi yere sermede kullandığı silahlar şimdi burjuvazinin kendisine yönelmiş durumda.

Böylece burjuvazi kendi ölümünü getirecek silahları yapmakla kalmayıp o silahları kullanacak insanları da yaratmıştır —modern işçileri proleterleri!

Burjuvazi yani sermaye ne oranda gelişirse ancak iş buldukları sürece yaşayan ve ancak emekleriyle sermayeyi artırdıkları sürece iş bulan proletarya da yani modern işçi sınıfı da o oranda gelişiyor. Kendilerini parça başı satışa sunmak zorunda olan bu işçiler herhangi bir başka ticari eşya gibi bir metadırlar dolayısıyla rekabetteki tüm değişmelere tüm pazar dalgalanmalarına terk edilmişlerdir.

Proleterlerin yaptığı iş makineleşmenin genişlemesi ve işbölümü sonucu işçiler için her çeşit özerk karakterini ve dolayısıyla her çeşit çekiciliğini yitirmiştir. Proleter kendisinden yalnızca en basit en tek düze en kolay öğrenilebilen bir el hareketi istenen makinenin bir eklentisinden ibarettir. Dolayısıyla işçinin maliyeti hemen yalnızca hayatını ve soyunu sürdürmesi için zorunlu geçim araçları kadardır. Oysa bir metanın fiyatı dolayısıyla emeğin fiyatı[ 4 ] da o metanın üretim maliyetine eşittir. Bu yüzden işin sevilmezliği arttığı oranda işçinin ücreti de düşer. Bunun da ötesinde makineleşme ve iş bölümü arttığı oranda ister çalışma saatlerinin artması ister aynı çalışma süresi içinde istenen işin artması makinelerin işleyiş hızının yükselmesi nedeniyle olsun işin miktarı da artar.

Modern sanayi babaerkil ustanın küçük atölyesini sanayi kapitalistinin büyük fabrikasına dönüştürmüştür. Fabrika içine tıkılmış işçi kitleleri askerce organize edilirler. Sıradan sanayi erleri olarak tam bir astsubaylar ve subaylar hiyerarşisinin denetimi altında tutulurlar. İşçiler yalnız burjuvazinin ve burjuva devletinin köleleri olmakla kalmaz her gün ve her saat makinenin postabaşının ve öncelikle de şahsen fabrikatör burjuvanın kendisinin kölesi durumuna düşerler. Amacının kazanç olduğunu ne kadar açık ilan ederse bu despotluk bir o kadar daha aşağılık tiksindirici ve öfke verici olur.

Kol emeği daha az ustalık ve daha az güç kuvvet ister duruma geçtikçe yani modern sanayi geliştikçe kadın emeği de erkek emeğini o kadar geriye itmektedir. İşçi sınıfı için cinsiyet ve yaş farklarının toplumsal bir geçenliği yoktur artık. Yaşa ve cinsiyete göre maliyeti değişen iş araçları vardır o kadar.

İşçinin fabrikatör tarafından sömürülmesi ücretini nakden aldığı anda bitince bu kez de burjuvazinin öteki kesimleri ev sahibi bakkal rehinci vb. yüklenir tepesine.

Bugüne kadarki küçük orta kesimler küçük sanayiciler küçük tüccar ve rantiyeler zanaatçı ve köylüler tüm bu sınıflar kısmen küçük sermayeleri büyük sanayiye yetmediğinden büyük kapitalistlerle rekabet edemedikleri için kısmen de ustalıkları yeni üretim tarzları karşısında değer yitirdiği için proletaryanın içinde bulurlar kendilerini. Böylece proletaryaya toplumun her sınıfından katılım olur.

Proletarya çeşitli gelişini basamaklarından geçer. Burjuvaziye karşı mücadelesi var oluşuyla başlamıştır.

Kendilerini doğrudan sömüren burjuva kişiye karşı başlangıçta tek tek işçiler sonra bir fabrikanın işçileri sonra da bir bölgenin bir işkolundaki tüm işçiler mücadeleye girer. Saldırıları yalnızca burjuva üretim ilişkilerine karşı değildir üretim araçlarına da saldırı yöneltirler; rekabet halindeki yabancı malları yok ederler makineleri tahrip ederler fabrikaları yakarlar işçinin ortaçağdaki konumunu yeniden elde etmesi için uğraşırlar.

Bu aşamada işçiler tüm ülkeye dağılmış ve rekabet yüzünden parçalanmış bir kitle durumundadır. İşçilerin kitlesel birlikteliği henüz kendi birleşmelerinin bir sonucu değil kendi siyasal amaçları uğruna tüm proletaryayı harekete geçirmek zorunda kalan ve zaman zaman bunu hâlâ başarabilen burjuvazinin birleşmesinin bir sonucudur. Dolayısıyla bu aşamada proleterlerin mücadelesi düşmanlarına karşı değil düşmanlarının düşmanlarına mutlakçı monarşinin kalıntılarına toprak sahiplerine sanayici olmayan burjuvalara küçük burjuvalara karşıdır. Böylece tüm tarihsel hareket burjuvazinin ellerinde yoğunlaşmıştır; bu yolla elde edilen her zafer burjuvazinin zaferidir.

Ne var ki sanayinin gelişmesiyle proletarya yalnızca çoğalmakla kalmaz; giderek daha büyük kitleler halinde yoğunlaşır gücü artar ve gücünü daha fazla duyumsamaya başlar. Makineleşme giderek iş ayrımlarını törpüledikçe ve ücretler hemen her yerde aynı düşük düzeye indikçe proletaryanın kendi içindeki çıkarlar ve yaşam durumları da giderek daha bir eşitlenir. Burjuvaların kendi aralarındaki rekabet ve bundan doğan ticaret krizleri işçi ücretlerinde sürekli daha fazla dalgalanmaya neden olur; makineleşmenin artan bir hızla gelişmesi ve sürekli daha iyileşmesi işçilerin bütün yaşamsal konumlarını güvensizleştirir; tek tek işçilerle tek tek burjuvalar arasındaki çatışmalar giderek daha çok iki sınıf arasındaki çatışma niteliğine varır. İşçiler burjuvalara karşı koalisyonlar [İngilizcesinde: Birlikler (sendikalar) —çev.] oluşturmaya başlarlar; ücret mücadelesini birlikte verirler. Ara ara yükselen isyanları beslemek için kendi içlerinde sürekli birlikler oluştururlar. Yer yer mücadele ayaklanma boyutuna varır.

Zaman zaman işçilerin kazandığı olur ama bu zafer geçicidir. İşçilerin mücadelesinin esas sonucu o anki başarı değil sürekli genişleyen birleşmeleridir. Bu birleşmeye büyük sanayinin ürettiği ve değişik yerlerdeki işçilerin birbirleriyle bağlantısını sağlayan gelişen ulaşım ve iletişim araçları da yardımcı olur. Zaten aynı nitelikteki pek çok yerel mücadelenin ulus ölçeğinde bir mücadele bir sınıf mücadelesi olarak yoğunlaşması için yalnızca birleşmeye ihtiyacı vardı. Ama her sınıf mücadelesi siyasal bir mücadeledir. Ve ortaçağ kentlilerinin o zaman ancak komşu yerleşimleri birbirine bağlayabilen yol koşullarında yüzyıllarını alacak bu birleşmeyi modern proleterler demiryolları sayesinde birkaç yılda başarabiliyorlar.

Proleterlerin bir sınıf olarak ve böylece bir siyasal parti olarak örgütlenmeleri işçilerin kendi aralarındaki rekabet yüzünden her an yeniden parçalanıyor. Ama her seferinde yine oluşuyor daha güçlü daha sıkı ve daha büyük çapta. Burjuvazinin kendi içindeki çatlakları kullanarak onu işçilerin tek tek çıkarlarını yasa düzeyinde tanımaya zorlayabiliyor. Örneğin İngiltere'de on saatlik iş günü yasası gibi.

Eski toplumdaki çatışmalar esasen proletaryanın gelişme sürecine birçok yönden katkı sağlamıştır. Burjuvazi sürekli bir mücadele içindedir: başta aristokrasiye karşı; daha sonra çıkarları sanayinin ilerlemesiyle çelişen burjuva kesimlerine karşı; her zaman dış ülkeler burjuvazilerine karşı. Tüm bu mücadelelerinde burjuvazi proletaryaya başvurmak gereğini duyar onu yardıma çağırır ve böylece proletaryayı politikanın içine çeker. Demek ki kendi eğitiminin öğelerini yani kendisine karşı kullanılacak silahları proletaryanın eline bizzat kendisi verir.

Bunun dışında gördüğümüz gibi sanayinin ilerlemesiyle egemen sınıfın pek çok kesimleri bütünüyle proletaryanın içine fırlatılırlar ya da en azından yaşam koşulları bu tehdit altındadır. Bunlar da proletaryaya pek çok eğitim öğesi sunar.

Nihayet sınıf mücadelesi belirleyici sona yaklaşınca egemen sınıfın kendi içindeki çözülme süreci tümüyle eski toplumun çözülme süreci öylesine şiddetli ve keskin bir niteliğe varır ki egemen sınıfın küçük bir bölümü ondan koparak geleceği elinde taşıyan devrimci sınıfın safına geçer. Nasıl geçmişte bu yüzden soyluların bir bölümü burjuvazinin saflarına geçmişse şimdi de burjuvazinin bir bölümü özellikle de tarihsel hareketin bütününü kuramsal olarak kavrama yolunda çalışmış bir kısım burjuva ideologu proletarya saflarına geçmektedir.

Günümüzde burjuvazinin karşısında yer alan tüm sınıflar içinde yalnızca proletarya gerçekten devrimci sınıftır Öteki sınıflar göçüp gitmekte ve büyük sanayinin gelişimiyle çökmektedirler proletarya ise büyük sanayinin en kendine özgü ürünüdür.

Orta kesimler küçük sanayici küçük tüccar zanaatçı köylü hepsi orta kesim olarak varlığını çöküşe karşı güvenceye almak için mücadele eder burjuvaziyle. Demek ki bunlar devrimci değil tutucudurlar. Dahası gericidirler tarihin çarkını geriye doğru döndürmeye uğraşıyorlar. Eğer devrimci iseler proletaryaya geçiş önlerinde durduğu içindir bu ve o zaman şimdiki çıkarlarını değil gelecekteki çıkarlarını savunurlar proletaryanın bakış konumuna geçmek üzere kendi konumlarını terk ederler.

Lümpen proletaryaya gelince eski toplumun bu en alt katmanlarındaki pasif çürümüşlük bir proleter devrim sayesinde yer yer hareketin içine savrulsa da yaşam tarzının bütünü gereği gerici çabalara satılmaya daha istekli olacaktır.

Eski toplumun varlık koşulları proletaryanın varlık koşulları içinde zaten yok edilmiş durumda. Proleter mülksüzdür; karısı ve çocuklarıyla ilişkisinde artık burjuva aile ilişkileriyle ortak hiçbir yan yoktur; İngiltere'de nasılsa Fransa'da da aynı olan Amerika'da nasılsa Almanya'da da aynı olan modern sanayi işçiliği sermayenin boynuna geçirdiği bu modern boyunduruk proleterin üstünden her çeşit ulusal karakteri sıyırıp atmıştır. Yasalar da ahlak da din de proleter için ardında bir o kadar burjuva çıkarları gizlenmiş burjuva önyargılarıdır.

Egemenliği ele geçiren tüm daha önceki sınıflar kazanmış oldukları yaşam konumunu bütün toplumu bu kazanımın buyruğu altına sokarak güvenceye almaya bakmışlardır. Proleterler ise üretici güçleri ancak o zamana kadarki kendi mülk edinme tarzlarını ve böylece o zamana kadarki tüm mülk edinme tarzlarını ortadan kaldırarak ele geçirebilirler. Proleterlerin güvenceye alacak hiçbir şeyleri yoktur o ana kadarki özel güvencelerin ve özel sigortaların hepsini tahrip etme zorunlulukları vardır.

Şimdiye kadarki tüm hareketler azınlıktakilerin hareketiydi veya azınlıktakilerin çıkarına hareketlerdi. Proleter hareket ise son derece büyük bir çoğunluğun son derece büyük bir çoğunluk çıkarı adına giriştiği özerk harekettir. Şimdiki toplumun en alt katmanı olan proletarya resmi toplumu oluşturan katmanların tüm üstyapısını bütünüyle havaya uçurmadıkça doğrulamaz ayağa kalkamaz.

İçerik açısından değilse de biçim açısından proletaryanın burjuvaziye karşı mücadelesi ilk aşamada ulusaldır. Her ülkenin proletaryası elbette önce kendi burjuvazisiyle hesaplaşmak durumundadır.

Proletaryanın gelişmesinin genel evrelerini çizerek mevcut toplumun içindeki az ya da çok gizli iç savaşı açık bir devrimin patlak verdiği ve burjuvazinin zorla devrilerek proletaryanın kendi egemenliğini kurduğu noktaya kadar izledik.

Gördük ki şimdiye kadar toplumların hepsi ezen ve ezilen sınıfların karşıtlığına dayanmaktaydı. Ama bir sınıfı ezebilmek için ona en azından kölece varlığını sürdürebileceği koşulları sağlamak gerekir. Serf serflik döneminde komün üyeliğine yükselmeye çalışmıştır nasıl feodal mutlakıyet boyunduruğu altında küçük burjuva da burjuvalığa çıkmışsa. Buna karşılık modern işçi endüstrinin ilerlemesiyle kalkınacağına kendi sınıfının koşullarının da daha altına düşmektedir sürekli. İşçi sefilleşiyor ve sefalet toplumdan ve zenginlikten daha hızla gelişiyor. Böylece apaçık ortaya çıkıyor ki burjuvazi daha uzun süre toplumun egemen sınıfı olarak kalma ve kendi varoluş koşullarını topluma düzenleyici yasa olarak dayatma yetisinde değil. Burjuvazi egemenliğini sürdürme yetisinde değil çünkü kölesine köle olarak bile var olma güvencesi veremiyor çünkü köleyi o kendisini besleyeceğine kendisi onu beslemek zorunda olduğu bir duruma düşürüyor elinde olmaksızın. Toplum artık burjuvazinin sultasında yaşayamaz yani burjuvazinin varlığı toplum tarafından taşınabilir gibi değil.

Burjuva sınıfının esas varlık ve egemenlik koşulu servetin özel ellerde birikmesidir sermayenin oluşması ve artmasıdır; sermayenin koşulu ise ücretli emektir. Ücretli emek yalnızca işçilerin kendi aralarındaki rekabete dayalı. Taşıyıcısı ister istemez ve engelsizce burjuvazi olan sanayinin ilerlemesi işçilerin rekabet yoluyla yalıtılması yerine onları bir araya getirerek devrimci birleşimlerini sağlamakta. Demek ki büyük sanayinin gelişmesiyle burjuvazinin üretim yaptığı ve ürünü sahiplendiği kendi temeli ayağının altından çekilmekte. Burjuvazi her şeyden önce kendi mezar kazıcılarını üretiyor. Onun yıkılması da proletaryanın zaferi de aynı oranda kaçınılmaz.