TÜRLER
Düzyazı türleri
Destan
Kahramanlarının olağanüstü eylemlerini coşkulu
törensel bir üslupla anlatan ve genellikle birkaç bölümden oluşan manzum yapıtlardır. Destanlar ve destansı öyküler ilkçağlardan beri dünyanın her yerinde gelenekleri sonraki kuşaklara aktarmak için kollektif olarak yaratılmış edebi biçimlerdir. Halk edebiyatında Yaradılış Destanı
Karahanlılar döneminde oluşmuş "Satuk Buğra Halk Destanı"
11 ve 12’nci yüzyıllarda Türkistan’da Yedisu bölgesinde doğduğu sanılan Manas Destanı
Oğuz Kaan Destanı
Dede Korkut Kitabı
Cengiz Han Destanı
Timur Destanı
Danişmend Gazi Destanı ve Battal Gazi gibi destanlar günümüzde bile bilinirler.
Kahramanlık öyküleri
Soylu savaşçıların ve hükümdarların kahramanlıklarını dramatik bir üslupla işleyen öykülerdir. Konuları
bakış açıları ve üsluplarıyla kahramanlı şiirinin düzyazıdaki karşılığıdır. Sözlü ve yazılı olabilirler. Anlatılmak üzere üretilmişlerdir. Bu tür öykülerde sözlü gelenekteki birçok kalıp kullanılır. Türk Edebiyatı'nda bu tür öykülere sık rastlanır. Sözlü gelenekteki destanların yanı sıra Hazreti Muhammed’in zaferleri
Hazreti Ali’nin devlerle çarpışması ve inanılmaz kahramanlıkları konu alan halk öyküleri vardır.
Masal
Hayal ürünü olan
bilinmeyen bir zamanda geçen
anlatılanlara inandırmak iddiası bulunmayan anlatım türüdür. Dinleyicinin dikkatini masalda toplayabilmek için masalın başında
sonunda ve bazen uygun görülen yerlerde masal tekerlemeleri söylenmektedir.
Hikaye
Kaynağını gerçek yaşamdan alan
anlatıya sazın-ezginin eşlik ettiği
ses ve mimiklerin kullanıldığı uzun soluklu anlatım türüdür. Boyutları açısından ikiye ayrılırlar: 1. Efsaneden
masaldan ya da gerçek yaşamdan alınmış
bir tek olay çevresinde geçen yapısı basit
kısa hikâyelerdir. Türküleriyle birlikte en çok iki saatlik anlatma süresi vardır. 2. Daha çok kalabalık kişileri
birbiri ardından gelen beklenmedik durumları ve bunun sonucu olarak da az çok çapraşıklaşan olayları birbirine ekleyerek anlatıya uzun bir süre sağlayan hikâyeler. Bu hikâyeler 1-7 gece devam edebilir.
Halk öyküsü
Geleneksel bir içeriği olan
kuşaktan kuşağa sözlü olarak aktarılan öykülerdir. Söylencelerle halk öyküleri arasında kesin bir ayırım yoktur. Kimi öyküler söylence olarak gelişmiş
aktarılmıştır. Çeşitli öykü türlerinde belli motifler
örneğin hayvanlar
sınamalar
belli kalıp olaylar yer alır. Halk öykülerinin başlıca türleri masallar
efsaneler
dini kişilerle ilgili anlatılanlar
hayvan öyküleri
kahramanlık öyküleri ve fıkralardır.
Fıkra
Yaşamsal olaylardan hareketle anlatılan
anlatılanlardan bir sonuç çıkarma amacında olan
nükte
hiciv
mizah unsuru barındıran kısa sözlü ürünlerdir.
Atasözü
Atalarımızdan günümüze kadar ulaşan
belirli bir yargı içeren
söyleyeni belli olmayan düz konuşma içinde kullanılan sözlerdir.
Deyimler
Asıl anlamlarından uzaklaşarak yeni kavramlar meydana getiren kalıplaşmış sözlerdir. İki veya daha çok kelimeden kurulu bir çeşit dil ifadesi olan bu sözler
duygu ve düşüncelerimizi dikkati çekecek biçimde anlatan isim
sıfat
zarf
basit ve birleşik fiil görünüşlü gramer unsurlarıdır.