KusuRsuZ HatA

İğne oyası, gereci genellikle iğne olan, iğnenin çekilmesiyle meydana gelen düğümlerin yada ilmiklerin üst üste tutturulması işlemidir.

Yapılan araştırmaların sonuçlarına göre; oya sözcüğünün başka dillerde karşılığının bulunmaması bu sanatın Türklere ve özellikle Türk kadınına özgü bir sanat olduğunu göstermektedir.

Geleneksel kültürümüzün ve kaybolmakta olan el sanatlarımızın en önemli örneklerinden biri ve sadece Türk insanına özgü iğne oyaları, düz renkli veya basma yemenilerin, kreplerin, mendillerin, gömleklerin önlerine, yaka ve kollarına renkli ipek, pamuklu ve naylon ipekle, iğne ile yapılan çok zarif bir dantel türüdür.

İğne oyası motifleri oluşturulurken renkler açık-koyu, koyu-açık olarak kullanılmaktadır. Bunun nedeni ise iki veya üç boyutlu olan oyalarda motiflerin vurgulanması ve monotonluğun kırılmasıdır.

İğne oyası için aranılan en önemli özelliğin sık ve muntazam olması vurgulanmakla beraber desen seçiminde de kendi zevkleri ön plana çıkmaktadır. Oyalar genellikle yazma ve fular kenarına uygulandığından daha çok bohça içinde muhafaza edilmektedir. Sertleşme yöntemi olarak en çok sabun kolası kullanılmaktadır.

İğne oyası yapan bireylerin araç olarak; iğne ve tığ, gereç olarak da; daha çok sentetik ip kullandıkları gözlenmiştir. İğne oyalarının uygulama alanları çeşitlilik göstermekle beraber daha çok tülbent, namaz örtüsü, oda takımlarında yaygın olarak kullanılmaktadır. El emeği göz nurunun en küçük motifine kadar yansıdığı oyalar onu dokuyan kadınların duygularının ve sanat gücünün terkibinden doğan birer sanat abidesi durumundadır.Geleneksel kültürümüzde sözsüz konuşma aracı, 200'e yakın çeşidi olan sadece iğne ile ipeğin ağırtılarak boyanmasıyla yapılan yazma oyaları, geleneksel motiflerle birlikte günlük oyalardan esinlenerek alınan yeni motiflerle de zenginleşerek yaşamaya devam etmekle beraber eski önemini yitirmektedir. Önlemler alınıp oya yapan bireylerin maddi ve manevi yönden desteklendiği takdirde diğer el sanatlarımız gibi oyalarımızda da kaybolma tehlikesini önlemiş oluruz.

İğne oyası sanatçıları iğne oyası yaparken, ümit, sevgi, acı, pişmanlık, öfke, düş kırıklığı, mutluluk, coşku gibi insan duygularını hatta toplumsal olayları ve ulusal kahramanlarla ilgili duygu ve düşüncelerini renkler ve şekillerle anlatmaktadırlar. Örneğin gelin hamile olduğunu al renkli güllü oyalarla, bahtsızlığını, mezar taşı adlı kahverengi oyalarla, kavgalı ise kırmızı biber motifleri ile süslü oyalarla anlatırdı.

KusuRsuZ HatA

İğne oyası yapılışı


İğne oyası ilmeklerin yan yana gelmesiyle oluşan zürafanın tekrarlanmasından meydana gelir.Yapılış tekniği bakımından gözemeli ve gözemesiz olarak ikiye

Anadolu'nun hemen her yöresinde yapılan iğne oyaları; kullanılan araç ve gereç, motif, renk kompozisyon ve kullanım alanları bakımından farklılık göstermektedir.

Oyalarda kullanılan araçlar, iğne, iplik, makas, tığ, pul, boncuk, kumaş, kağıt, at kılı, saç, ince tel, kola, şeker v.b gibi malzemeler kullanılır.

İğne oyası ilmeklerin yan yana gelmesiyle oluşan zürafanın tekrarlanmasından meydana gelir.Yapılış tekniği bakımından gözemeli ve gözemesiz olarak ikiye ayrılır.

Gözemeli ilmik,daha çok üç boyutlu oyalarda kullanılırken, gözemesiz ilmik kenar oyası denilen ve kumaş (başörtü,mendil,yaka v.b) kenarına yapılan oyalarda tercih edilir.

İğne oyası, ipliği iğne üzerine 1 defa yada 2 defa dolayarak yapılır. Türklerin yaptığı iğne oyasında iplik iğne üzerine 2 defa dolanır ve genellikle kenar motifleri, suları yapılır. Oyaya sağdan sola doğru devam edilir. Arap oyalarında iplik iğneye bir defa dolanır. Bu çok basit bir düğümdür. Genellikle ara suları yapılır ve bazı motiflerin düzgün işlenebilmesi için kağıt üzerinde çalışmak icap eder.

İğne oyası imliği yapma (zürafa); Kenar kıvırması yapılan örtünün kenarına işaret parmağına paralel olarak baş parmağınla tut ve işaret parmağınla sıkıştır. Sağ taraftan ipliği kenara pekiştir. İpliği pekiştirdiğin yerden 2mm sola bat (iğne kumaş kenarına 2 mm kadar derinden batsın). Pekiştirdiğin ipliği iğnenin üzerinden sağdan sola doğru al ve baş parmağın ile tut. İğnenin ucundaki ipliği sağ eline al ve sol taraftan sağa doğru iğnenin altından geçir (iplik iğneye iki defa sarılır). Sol elin işaret parmağı ile iğnenin üstündeki ipliği kumaşa doğru bastır. İğnenin ucunu sağ elinle tut ve ipliği sağ tarafa doğru çekerek oya düğümünü yap. Aynı işlemi tekrarlayarak devam et.

Zürafa iğne oyasının esasını teşkil eder. Zürafalar tekrarlanarak iğne oyasından su ve motifler yapılır. İplik iki defa sarılarak çalışılırsa oya daha dik ve net durur.


İğne oyası;

- Şerit üzerine

- Zincir üzerine

- Kumaş kenarına

- Başlı başına bir örtü olarak yapılır (genellikle yuvarlak).

Zincir üzerine, tabii çiçekleri renkleri ile kopya edilerek yapılmış son derece güzel oyalar müzelerimizde hayranlık toplamaktadır.

Oya yapımında genellikle ipek iplikler kullanılır. Desene göre sertlik verilmek istenirse at kılı, saç ve ince tel, işleme esnasında oya arasından yürütülür. Oya bittikten sonra kitre, jelatin, yumurta akı veya şeker ile sertleştirilip şekil verilir.


İğne oyası yapılırken şunlara dikkat edilir;

1-İpliğin pürüzsüz ve bükümlü olması

2-İlmik büyülüklerinin aynı olması

3-İlmik düğümlerinin sıkı olması

4- İlmiklerin net olması

5-Oyanın kirlenmemesi için kolanın temiz olması

6-İğne oyasının sağa ve sola gidip dönerek yapılması

7-Yapıldığı tarafın oyanın tersi olması

8-Naylon iplikle yapılan oyaların sıcak ütü ile ütülenmemesi

Çok eski bir geçmişi olan oyalar, hemen her bölgemizde yapılmakta ve bölgelere göre özellik taşımaktadır. İğne oyaları benzedikleri şekillere göre adlandırılır. Aynı örneğe ayrı bölgelerde değişik adlar verildiği de görülür. Bazı şehir ve kasabalarımızda iğne oyasını iyi yapan ustalar tarafından mahalli sanat haline getirilmiştir.