20 DenizLi

тне јіģѕαw · 15-08-2008, 01:53

GENEL BİLGİLER

Yüzölçümü: 11.868 km²

Nüfus: 750.882 (1990)

İl Trafik No: 20

Horozları ile ünlü Denizli zengin bir tarih ve kültüre sahiptir. Denizli Hierapolis ve Laodikeia Tripolis gibi antik kentleri kaplıcaları ve dünyada eşi olmayan travertenlere sahip Pamukkale ile görülmesi gereken bir turizm merkezidir.

İLÇELER:

Denizli ilinin ilçeleri; Acıpayam Akköy Babadağ Baklan Bekilli Beyağaç Bozkurt Buldan Çal Çameli Çardak Çivril Güney Honaz Kale Sarayköy Serinhisar ve Tavas'dır.

Beyağaç: İl merkezine 94 km. uzaklıkta olup ilin güneyinde yer almaktadır. Sahip olduğu doğal güzellikleri ile gelecekte önemli bir turizm merkezi olma yolundadır. Kartal Gölü adı ile bilinen bölgede yaşları 1265'i bulan görülmeye değer tabiat harikası karaçamlar bulunmaktadır. Eşine az rastlanan bu ağaçlar anıt ağaç statüsüne alınmış bölge ise Tabiat Parkı Koruma alanı olarak ilan edilmiştir.

Buldan: Denizli il merkezine mesafesi 46 km.dir. İlçe sınırlarında Tripolis yerleşim merkezi görülmeye değer yerlerdendir.

Güney: İlçenin güneyinde 5 km. uzaklıkta Güney Şelalesi bulunmaktadır.

Honaz: Ege bölgesinin de en yüksek noktası olan 2571 m.lik zirve ilçeye adını veren Honaz Dağı'nın doruğudur.

Sarayköy: Denizli merkeze 20 km. mesafededir. Yakın çevrede Kızıldere Tekke Yenice ılıcaları vardır. İlçe sınırları içinde ayrıca İn hamamı ılıcaları da vardır.

Tarihçe

DENİZLİ'NİN ADI VE YERİ

Denizli şehri ilk defa bugünkü şehrin 6 km. kuzeyinde Eskihisar Köyü civarında kurulmuştur. Bu şehir M.O.( 261 - 245 ) yılları arasında Suriye Kralı II. Antiyokustheos tarafından kurulmuş ve karısının adına izafeten LAODICIA denilmiştir. Türkler Denizli havalisini zaptettikten sonra şehrin suyunun bol bulunduğu bugünkü Kaleiçi mevkiine naklettirmişlerdir.

Denizli adına tarihi kaynaklarda başka başka isimler olarak rastlamaktayız. Selçuklu kayıtları ve Denizli mahkemesi serciye sicilleri (Ladik) ismini vermektedir. Ibni Batuta'nın seyahatnamesi (Tunguzlu) denilmektedir. Mesalikullebsar'da da (Tunguzlu) olarak kaydedilmiştir.

Timurlenk'in zafer namesini yazan Ser afettin Zemdi (Tenguzlug) ve (Tonguzlug) gibi iki isimden bahsetmektedir. Tensiz kelimesi eski Türkçe'de Deniz demektir. Tunguzlu ise bugünkü imlasıyla Denizli demektir. Netice olarak Denizli adi Tunguzlu ve Tunguzlu kelimelerinin zamanla ağızdan agıza Denizli kelimesi haline gelmesinden bugünkü seklini almıştır.

KRONOLOJİ

M.O. 4000'ler

Kalkolitik donem

M.O. 3000 - 2000

ilk Tunç Cağı

M.O. 2000 - 1200/1100

Orta Tunç cağı ve Son Tunç cağları

M.O. 1800

Denizli'nin Arz ava Sayasal Birliği içinde yer olması

M.O. 1200

Deniz kavimleri göçü

M.O. 1100'ler

Deniz kavimleri göçüyle Hitit Devleti'nin yıkılması

M.O. 546

Ahamenis Kralı II.Kiros'un Lidya Krallığı'nı ortadan kaldırması

M.O. 360

Hellespontos Misya Lidya ve Karya satraplarının Pers merkezi yetkesine bas kaldırışı

M.O. 334

Büyük İskender'in Anadolu seferi ile Denizli yöresindeki Pers etkinliğine son verilmesi

M.O. 246

ll.Antiokus'un karisi Laodikeia'yı ziyareti sırasında Laodikeia kentinin kurulması

M.O. 188

Roma Bergama Selevkoslar arasında barış antlaşmasının yapılması

649

Muaviye'nin Kıbrıs seferi

1070

Türklerin Denizli'de ilk kez görülmeleri

1077

Denizli'nin Türklerce fethi

1097

Kentin Bizansın eline geçmesi

1102

l.Kılıç Arslan'ın Denizli'ye fethi

1119

Denizli'nin yeniden Bizans'ın eline geçmesi

1148

Haçlılar'ın Denizli'den geçmeleri

1190

Frederik Barbaros komutasındaki bir Haçlı Ordusu'nun Denizli'den geçmesi

1207

Denizli'nin yeniden Türkler'in eline geçmesi

1259

Türkmenlerin Denizli'nin yönetimini ele geçirmeleri

1288

Denizli'nin Germiyanogulları egemenliğine girmesi

1300 - 1368

Denizli'de İnançogulları egemenliği

1368

Denizli'ni yeniden Germiyanogulları egemenliğine girmesi

1391

Denizli'nin Osmanlılar'ın eline geçmesi

1403

Timur'un Denizli'yi Germiyanoğulları'na geri vermesi

1429

Denizli'nin kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmesi

1874

Denizli'de ilk Rüştiye Mektebi'nin açılması

1876

Denizli'de ilk Belediyenin kurulması

1879

İzmir-Aydın demiryolunun Sarayköy'e dek uzatılmasına ilişkin bir antlaşmanın yapılması

1883

Yapılan yönetim değişikliği ile Denizli'nin Sarayköy Buldan ve Tavas kazalarının bağlandığı bir sancak haline getirilmesi

1884

Çal Kazası'nın Denizli sancağına bağlanması

1888

Acıpayam Kazası'nın Denizli sancağına bağlanması Sarayköy demiryolu hattının Dinar'a dek uzatılmasının kararlaştırılması

1910

Denizli'nin "Bağımsız Mutasarrıflık" haline getirilmesi

22 Mart 1919

İzmir'de toplanan Reddi İlhak Kongresi'ne Denizli'den bir kurulun katılması

25 Nisan 1919

İstanbul Hükümeti'nin Şehzade Abdurrahim Efendi başkanlığındaki bir öğüt kurulunun Denizli'ye göndermesi

15 Mayıs 1919

İzmir'in Yunanlılar'ca işgali üzerine Denizli'de bir protesto mitingi düzenlenmesi

16 Mayıs 1919

Yunan işgalinin protesto edilmesi amacıyla Tavas'ta da bir miting düzenlenmesi

17 Mayıs 1919

İşgale karsı Çal'da bir miting düzenlenmesi

29 Mayıs 1919

Denizli'de Redde-i ilhak Cemiyeti'nin kurulması

8 Haziran 1919

Sarayköy'de bir Kuva-yi Milliye Cephesi'nin oluşturulması

10 Haziran 1919

Denizli Heyet-i Milliye'nin kurulması ve Sarayköy cephesinin oluşturulması

3 Ağustos 1919

İstanbul Hükümeti'nin Denizli'de incelemelerde bulunmak üzere Jandarma Genel Komutanı Ali Kemal Paşa'yı göndermesi

7 Ağustos 1919

Denizli Mutassarrıfı Faik Bey'in Dahiliye Nezareti'ne bir telgraf çekerek Kuva-yi Milliye'nin dağıtılması buyruğunu geri çevirmesi

18 Ağustos 1919

Denizli delegelerinin Sivas Kongresi'ne katılmak üzere kentten ayrılması

12 Ocak 1920

Emin Efendi ve Faik Bey'in İstanbul'da toplanan Meclis-i Mebusan'a Denizli milletvekili olarak katılması

21 Haziran 1920

Çopur Musa çetesinin Çivril'i basması

5 Temmuz 1920

Yunanlılar'ın Buldan'a ve Çal'ın bazı köylerine girmesi

8 Temmuz 1920

Demirci Mehmet EFT'nin adamlarından Soketli Ali EFT'nin Denizli'de öldürülmesi

9 Temmuz 1920

Denizli'ye giren Demirci Mehmet EFE'nin Soketli Ali EFE'nin ölümünden sorumlu tuttuğu 60 kişiyi öldürtmesi

29 Temmuz 1920

Yarbay Nazmı Bey'in 57.Tümen Komutan ive Mutasarrıf vekili olarak Denizli'ye gelmesi

18 Ocak 1921
Çivril'in Yunan işgaline uğraması

1 Nisan 1921
Çivril'in ikinci bir kez işgale uğraması

30 Ağustos 1922
Çivril'in Büyük Taarruzla birlikte Yunan işgalinden kurtarılması

4 Eylül 1922
Buldan'ın işgalden kurtarılması

İLK FETİHLER

Denizli ve havalisinde Türkler ilk defa 1070 yılında görüldüler. Afşin Bey bütün Anadolu'yu kastettikten sonra Laodikya'yı yağma ederek Honaz'ı zaptetmiştir. 1071 yılından sonra Denizli ve çevresi Kutalmışoglu Süleyman Bey'in mahiyetindeki beyler tarafından fethedilmiştir.

1097 yılında Bizans İmparatoru Alexis Komnenos Juannis Dukas'ı Bati Anadolu'nun fethi için görevlendirdikten sonra bu yöre Bizanslılar'ın eline geçti. Bu sırada Türk Kuvvetleri Orta Anadolu'da bulunuyordu. Bizanslıların elinde kısa bir sure kalan bu güzel beldemiz 1102 yılında yeniden Kılıç Arslan tarafından zapt edilmiştir. Bu tarihten sonra Türk Kuvvetleri Alparslan'ın komutasında Bizans topraklarına sürekli akınlar yapıyordu. 1119 yılında Bizanslılar büyük bir ordu ile Denizli ve havalisine saldırdılar. Az sayıda Türk Kuvvetlerine sahip olan Alplara bu yöreyi terletmek zorunda kalmıştır. Ertesi yıl tekrar gelen Bizanslılar Uluborlu taraflarına kadar istila ettiler.1147 yılında II.Haclı Ordusu Fransız Kralı VIDI Louis'in komutasında Ege Bölgesi'nden güneye doğru hareket ederek Denizli civarını işgal etmiştir. Buradan Antalya istikametine hareket eden Haclı Ordusu'nun oncu birlikleri Acıpayam Ovası'nı geçtikten sonra ordusunun ağırlıkları ve artçı birlikleri ayni yolu takip ederek Kazıkbeli'nden geçmek için hareket etmişlerdi. Fakat orada yapılan çetin gerilla savaşlarında Haclı Ordusu çok büyük kayıp vermiştir.

1577 yılında Bizans İmparatoru Manuel Komnenos Selçuklu topraklarına yeni bir sefer düzenleyerek Laodikya ve civarını yağma ederek İstanbul'a donmuştur. Ertesi yıl Türkler Laodikya'ya gelerek şehri zaptetmislerdir. Manuel Komnenos 1176 yılında büyük bir ordu ile Laodikya ve Honaz civarını geri almışsa da Selçuklular'la yaptığı savaşta yenilmiştir. II.Kılıç Arslan bundan sonra sınırlarını genişleterek Bizans topraklarına akınlar düzenlemiştir. Atabey komutasında yapılan bu akınlardan Selçuklular büyük ganimetler elde ediyordu. Bizanslılar Atabey komutasındaki bu orduyu Sarayköy yakınlarında pusu kurarak mağlup ettiler. Bu savaşta Atabey şehit oldu.

Bu tarihlerden yavaş yavaş sonra Denizli ilinin doğu kısımlarına Türkler yerleşmeye başladı. Böylece Türk akıncıları Küçük Menderes Vadisi'ne kadar ilerleme fırsatını bulmuşlardır. 1190 yılında II.Haclı Ordusu Laodikya'ya gelmiştir. Haclı Ordusu Komutanı Frederik Barbaros Bizanslılar tarafından sevinçle karşılanmıştır. Buraya yerleşmiş olan Türk boyları çadırlarını bırakarak dağlara çekilmişler ve devamlı Haclı ordusuna düzenlemişlerdir. Denizli ve havalisi takriben 13. asrin ilk yıllarında Kiyasettin Keyhusrev tarafından 4 defa fethedilmiştir. Diğer bir rivayete göre Laodikyalılar tarafından bir Türk kervanının soyulması üzerine Selçuklu beylerinden Mehmet ve Servet beylerin komutasında bir Selçuklu Ordusu Laodikya Ordusu'nu yenmiş ve haraç olarak bu bölgeyi antlaşma ile almıştır.

Diğer bir rivayet ise sudur: 12.yüzyıl sonlarında Bizanslıların Burdur'a kadar ilerlemeleri üzerine Konya Sultani Osman ve Hüsamettin beyleri bu bölgeye göndermiştir. Osman Bey Acıpayam Ovası'nı Hüsamettin Bey de Çal taraflarını zaptetmişlerdir. Denizli ve havalisinin Selçuklulara bağlı bir beylik halinde teşekkülü Selçuklu Hükümdarı Kiyasettin Keyhusrev zamanında 1207 yılında olmuştur. 1209 yılında İznik'i başkent yapan Theodore Laskaris ile Selçuklular'ın arası açılmıştır. Kiyasettin Keyhusrev Laskaris'e Alexios'us tahtına iadesini isteyince İznik Devleti ile Selçuklular Denizli'nin batısında Alaşehir ile Antiokhia arasında savaşa tutuştular. İlk seferde savası kazanan Türkler yağmaya dalınca hücuma gecen Rum askerleri Kiyasettin Keyhusrev'i şehit ettiler. Böylece savasın sonunda galip gelen Bizanslılar Bati Anadolu'ya bir sure sahip oldular. Selçuklular ile Bizanslılar arasında Denizli ve yöresi sinir olarak kaldı. Bugünkü DENİZLİ şehri bu sıralarda kurulmaya başlamıştır.

İlk olarak Denizli Kalesi Abdullah oğlu Karasundur tarafından yaptırılmıştır. Ayrıca bu devrede birçok camii han ve çeşme de inşa edilmiştir. 13.yüzyıl baslarında Denizli ve havalisi yeni göçlerle "Uç Bölgesi" olarak önceden gelenlerle birlikte yoğun bir Türk Topluluğu meydana getirdiler. Buradaki Türkmenler Rum diyarını fetheden Türk soyundan çokluk bir kavimdir. Bunlar muhtemelen Menderes Nehrinden deniz kıyısına kadar olan yerlerdeki yasayanları yağma ederek çocuklarını Müslümanlar arasında satmayı adet edinmişlerdi. Bu sırada Topurlu-Toguzlıdağı eteklerinde 200 bin Müslüman çadırı bulunduğu söylenir. Bu Türkmenler uç bolgesinde kona göce yasarlar ve bati sınırlarını muhafaza ederlerdi.

1257 yılında Denizli'ye gelen Bizans garnizonu şehirdeki Türklerin çoğunluğu karsısında uzun sure kalamadı. Böylece 1259 yılında Denizli tekrar Türkmenlerin eline geçmiş oldu. Bu tarihlerde Denizli etrafında kümelenen Türkmenler Hulagu Han'a müracaat ederek bu bölge için kumandan istediler. Bu konuda ilhanlı Hükümdarı Hulagu de bir ferman çıkararak Kulsak isimli bir zati bu bölgeye göndermiştir. Bölgenin merkezi "Asi Karaağaç" diye bilinen Acıpayam yöresidir.

Bu Türkmenlerin manevi Türk Lideri "Yatağanbaba " olması muhtemeldir. 1261 yılında bu yöredeki Türkmenler Selçuklular'a bas kaldırınca Selçuklu Sultani Ruknettin ile Moğollar anlaşarak Türkmenleri mağlup ettiler. Bu sırada birçok Türkmen Bizans sınırını geçerek yerleşmişlerdir. Konya'daki "Cimri İsyanı'nın" bastırılmasından sonra II.Kiyasettin Keyhusrev kendisine yardim etmeyen Karaağaç Bölgesi Komutanı Ali Bey'i oldurtmuştur. Bundan sonra Denizli germiyanogulları'nın eline geçer. Bir sure sonra Konya'ya karsı hareket yapılınca Denizli havalisindeki Türkmenler Karaman Eşref ve Menteşe Türkmenleriyle birlikte isyan çıkardılar. Bunun üzerine ilhanlı Sultani Keyhaku 31 Ağustos 1291 de Türklerin üzerine yürüdü. Böylece ilhanlı hakimiyeti bu bölgede başlamış oldu.

Bu tarihlerde Germiyanlılar Alsıroglu'nun kumandasında bugünkü Buldan olan Tripolisi zaptettiler(1306). Böylece Denizli'nin Türkleştirilmesi tamamlanmış oldu. 14.yüzyılın ilk yıllarında Denizli arazisinin düzlük kısımlarına İnançoğulları yerleşmişti. Kuzey doğusunda Germi yan Beyliği bulunuyordu. Sucaeddin Bey bir ara istiklal için hareket edince öteden beri Anadolu'da kuvvetli bir birliğin kurulmasını istemeyen İlhanlı Hükümdarı Timur tas 1327 yılında Denizli'ye geldi.Suca ettin Bey ona itaat etti. Denizli 1366'da bir deprem ile harap olduğu sırada şehir Germi yan hakimiyetine geçmiştir.

1391 yılında Yıldırım Beyazıt Denizli topraklarını Osmanlı topraklarına katmıştır. 1402 yılında Timur Ankara Savası'nı kazandıktan sonra Denizli'ye gelmiş burada bir sure kaldıktan sonra İzmir yöresini fethe gitmiş. 1403 yılının ilk aylarında tekrar Denizli'ye dönerek çadır kurmuştur. Timur bu bölgeyi Germiyanlılara bırakarak ayrılmıştır. 1411 yılında bir ara bu bölge Karamanogullarının eline geçmişse de 1429 yılında tekrar Osmanlılara bağlanmıştır.

14.yüzyılın ilk yarısında birbirine akraba olan Türkmenler parçalanmış bir halde bulunuyorlardı

TÜRKMENLERE AİT BEYLİKLER VE KAPLADIKLARI SAHALAR INANCOGULLARI BEYLİĞİ Denizli'nin kurulduğu düzlükte bulunmaktaydı.

GERMIYANOGULARI BEYLİĞİ Honaz'dan Buldan taraflarına kadar uzanan bir alanda kurulmuştur.

HAMITOGULLARI BEYLİĞİ Yören dağı- Bozdoğan'ın doğusundaki saha Karaağaç mıntıkasına sahiptir.

TAVAS BEYLİĞİ Babadağ'ın güneyindeki araziyi şimdiki Tavas ve Kale ilçelerinin sahalarını kaplamaktadır. Denizli şehri Osmanlıların hakimiyetine girdikten sonra yaşantısına sakin bir şekilde devam etmiştir. 1702 - 170 yıllarında vuku bulunan depremlerde 12.000 kişi olmuş o zamanki Kale civarında bulunan şehir oturulamayacak hale gelmiştir. Bundan sonra şehir daha yukarıya şimdiki merkezine doğru çekilmiştir.

LADİK BEYLİĞİ (İnançoğulları) Laodikya şehrinin sürekli harpler depremlerle yıkılması üzerine halk Laodikya'nın bağ ve bahçelerinin bulunduğu bugünkü Denizli'ye gelip yerleşmişlerdir. Türkler Laodikya adini kısaltarak Ladik şehrine sokulmuşlardır bu şehirde beyliğin ismini de Ladik olarak kullanmışlardır. Ladik Beyliği'nin kurulusundan önce Denizli vali ve komutanlar tarafından idare ediliyordu. Bu vali ve komutanlar arasında Ladik'te eser bırakmış olan Seyfettin Karasungur'dur. 30 yıllık valilik ve komutanlığı sırasında Denizli Kalesi'ni Akman Kervansaray'ını birçok çeşme camii han ve hamamlar yaptırmıştır. Karasungur'un San Kuvvetlerine esir düşmesi üzerine yerine Ladik ve Honaz emimi olarak Sahip Ataoğulları'ndan Tabettin Hasan Nasreddin Ali gönderilmiş. Bunların da Cimri İsyanı'nda öldürülmeleri üzerine Ladik emirliğine Ali Bey gönderilmiştir. Böylece Sahip Ataogullarının 1277 tarihine kadar Ladik ve Honaz emirliğinde kaldıkları anlaşılmaktadır. Sahip Ataoğulları’ndan Ladik Germiyanogulları'na geçmiştir. Fakat halkın Germiyanogulları'ndan Ali Bey'i Giyaseddin II.Keyhusrev'e şikayeti üzerine Ladik tekrar sahip Ataogulları'na geçmiştir.

Sahip Ata'nın vezirlikten azledilmesi üzerine(1288) Germiyanogulları Ladik'i tekrar ele geçirmiştir. Ali Sirkin kızının oğlu Bedrettin Murad'ı Ladik emirliğine tayin etmiştir. Mollaya sinirlenen Selçuklu Sultani Ladik'e kuvvetli bir ordu göndermiş ve burası tekrar geri alınmıştır. BU tarihten sonra Sucaettin İnanç Ladik'te 50 yıla yakın beylik yapmış ve adaletli ve iyi idaresi sayesinde halk tarafından sevilmiştir.

Ölümünden sonra yerine gecen oğlu Murat Aslan Bey de memleketi iyi idare etmiş zamanında Türkçe fatiha tefsiri yazılmış 3 çeşit para basılmıştır. Bu paraların biri üzerinde Murat Bey'in adi geçmektedir. Ibni Batıda Murat bey;i Denizli'ye gelişinde bugünkü Devlet Hastanesi'nin bulunduğu tepedeki sarayında ziyaret etmiştir. Seyahatnamesinde bundan bahsetmektedir. Murat Bey'in iktidara geçiş ve ölüm tarihleri kesin olarak bilinmiyor. Hatta Murat Bey'in mezarına bile rastlanmamıştır. Fakat Hastane yakınındaki Murat dede mezarı halk tarafından Murat Bey'e addedilmekte ve ziyaret edilmektedir. Buğun Denizli'de Murat Dede adıyla bir mahalle bulunduğundan bazı kaynaklara göre bu mezar Ladik Beyliği ile ilgi derecesi tespit edilemeyen ve Hisar Savası'nda ölen Murat Bey'e aittir.

Murat Aslan Bey'den sonra oğlu Issak Bey yerine geçmiş kendi adına para bastırmış fakat 1402'de Timur Anadolu'yu istila edince Denizli'nin idaresi Germiyanoglu Y akıp Bey'e geri verilmiştir. Ankara Savası'ndan sonra bütün Anadolu'yu ele geçiren Timur bir müddet sonra Kütahya ve Altıntaş'tan geçip Ladik'e gelmiş mevsimin sonbahar olması sebebiyle karargahını Denizli'de kurarak askerlerini kışlaklara göndermiştir.

O vakitler Tonguzlu denen Denizli'de askerlerin hastalanması sebebiyle Timur karargahını havası ve suyu daha iyi olan Karcı ve Hisar Koyu sırtlarına çekmiş Menteşeoglu Mehmet Bey ile İsfendiyer Bey Timur'u burada ziyaret ederek ona 1000 at hediye etmişlerdir. Timur bir sure Denizli'de kaldıktan sonra Serinhisar yoluyla Denizli'den ayrılmıştır. Timur'un Denizli'deki kalış günlerinde Germiyanoglu Yakup Bey kendisini ziyaret etmiş Kütahya ve Denizli'nin idaresini üzerine almak için onu ikna etmiştir.

LADİK'İN OSMANLILARA GEÇİŞİ Ladik Germiyanoglu Süleyman Sah idaresinde iken Osmanlı Devleti günden güne kuvvetlenip sınırlarını genişletiyorlardı. Süleyman Sah ergen Osmanlılar tarafından gelecek tehlikeyi sezerek kendini emniyete almak için kızı Devlet hatunu I.Murat'ın oğlu Şehzade Beyazıt'a vererek akrabalık kurmuştu (1381).

Kızına çeyiz olarak verdiği yerler arasında Ladik'te vardı. Beyazıt Han Denizli'de hamam ve bahçe satın almıştır.. Ladik Ankara Savası'na kadar (1402) Osmanlılar'da kalmış savaştan sonra Germiyanogullarının yeniden hakimiyetine giren Ladik nihayet yerine geçecek kimsesi bulunmayan Germi yan Hükümdarı Yakup tarafından II.Murat'a bir vasiyetname ve bütün Germeyen ülkesiyle birlikte verilmiştir (1428). Böylece Ladik kesin olarak Osm ali Devleti'ne bağlanmıştır.

Ünlü gezgin Evliya Celebi Denizli'ye uğramış ve 300 yıl öncesinin Denizli'sini söyle dile getirmiştir. "Şehrin çevresinde pek çok akarsular ve goller bulunduğu için bu isim verilmiştir. Yoksa denizden 4 merhale uzaktadır. Kalesi düz yerde dörtgen seklindedir. Hendeği yoktur. Çevresi 470 adimdir 4 kapısı vardır.Kuzeyinde boyacılar doğusunda semerciler güneyinde Yeni Camii batısında bağlar kapısı bulunur. Kalede 50 kadar silahlı bekçi vardır ki dükkanları bekler. Asil şehir kalenin dışında 44 mahalle ve 3600 evlidir. Büyüklü küçüklü 57 camii ve mahalle mescidi 7 çocuk mektebi 6 hamamı 17 tekkesi vardır.

Herkes bağlarda oturduğundan ehil ve ayalleri birbirinden kaçmaz. Birbirleriyle akraba gibi olmuştur. halkı beyaz ve mavi feraceler giyer. Pamuğu pamuk ipliği beyaz ince sade bezli olup Anadolu'ya sevk edilir. Halkın kazancı "Beyaz Denizli Bezi" dir.

DENİZLİ'NİN ADI VE YERİ

Denizli şehri ilk defa bugünkü şehrin 6 km. kuzeyinde Eskihisar Köyü civarında kurulmuştur. Bu şehir M.O.( 261 - 245 ) yılları arasında Suriye Kralı II. Antiyokustheos tarafından kurulmuş ve karısının adına izafeten LAODICIA denilmiştir. Türkler Denizli havalisini zaptettikten sonra şehrin suyunun bol bulunduğu bugünkü Kaleiçi mevkiine naklettirmişlerdir. Denizli adına tarihi kaynaklarda başka başka isimler olarak rastlamaktayız. Selçuklu kayıtları ve Denizli mahkemesi serciye sicilleri (Ladik) ismini vermektedir. Ibni Batuta'nın seyahatnamesi (Tunguzlu) denilmektedir. Mesalikullebsar'da da (Tunguzlu) olarak kaydedilmiştir. Timurlenk'in zafer namesini yazan Ser afettin Zemdi (Tenguzlug) ve (Tonguzlug) gibi iki isimden bahsetmektedir. Tensiz kelimesi eski Türkçe'de Deniz demektir. Tunguzlu ise bugünkü imlasıyla Denizli demektir. Netice olarak Denizli adi Tunguzlu ve Tunguzlu kelimelerinin zamanla ağızdan agıza Denizli kelimesi haline gelmesinden bugünkü seklini almıştır. KRONOLOJİ M.O. 4000'ler Kalkolitik donem M.O. 3000 - 2000 ilk Tunç Cağı M.O. 2000 - 1200/1100 Orta Tunç cağı ve Son Tunç cağları M.O. 1800 Denizli'nin Arz ava Sayasal Birliği içinde yer olması M.O. 1200 Deniz kavimleri göçü M.O. 1100'ler Deniz kavimleri göçüyle Hitit Devleti'nin yıkılması M.O. 546 Ahamenis Kralı II.Kiros'un Lidya Krallığı'nı ortadan kaldırması M.O. 360 Hellespontos Misya Lidya ve Karya satraplarının Pers merkezi yetkesine bas kaldırışı M.O. 334 Büyük İskender'in Anadolu seferi ile Denizli yöresindeki Pers etkinliğine son verilmesi M.O. 246 ll.Antiokus'un karisi Laodikeia'yı ziyareti sırasında Laodikeia kentinin kurulması M.O. 188 Roma Bergama Selevkoslar arasında barış antlaşmasının yapılması 649 Muaviye'nin Kıbrıs seferi 1070 Türklerin Denizli'de ilk kez görülmeleri 1077 Denizli'nin Türklerce fethi 1097 Kentin Bizansın eline geçmesi 1102 l.Kılıç Arslan'ın Denizli'ye fethi 1119 Denizli'nin yeniden Bizans'ın eline geçmesi 1148 Haçlılar'ın Denizli'den geçmeleri 1190 Frederik Barbaros komutasındaki bir Haçlı Ordusu'nun Denizli'den geçmesi 1207 Denizli'nin yeniden Türkler'in eline geçmesi 1259 Türkmenlerin Denizli'nin yönetimini ele geçirmeleri 1288 Denizli'nin Germiyanogulları egemenliğine girmesi 1300 - 1368 Denizli'de İnançogulları egemenliği 1368 Denizli'ni yeniden Germiyanogulları egemenliğine girmesi 1391 Denizli'nin Osmanlılar'ın eline geçmesi 1403 Timur'un Denizli'yi Germiyanoğulları'na geri vermesi 1429 Denizli'nin kesin olarak Osmanlı egemenliğine girmesi 1874 Denizli'de ilk Rüştiye Mektebi'nin açılması 1876 Denizli'de ilk Belediyenin kurulması 1879 İzmir-Aydın demiryolunun Sarayköy'e dek uzatılmasına ilişkin bir antlaşmanın yapılması 1883 Yapılan yönetim değişikliği ile Denizli'nin Sarayköy Buldan ve Tavas kazalarının bağlandığı bir sancak haline getirilmesi 1884 Çal Kazası'nın Denizli sancağına bağlanması 1888 Acıpayam Kazası'nın Denizli sancağına bağlanması Sarayköy demiryolu hattının Dinar'a dek uzatılmasının kararlaştırılması 1910 Denizli'nin "Bağımsız Mutasarrıflık" haline getirilmesi 22 Mart 1919 İzmir'de toplanan Reddi İlhak Kongresi'ne Denizli'den bir kurulun katılması 25 Nisan 1919 İstanbul Hükümeti'nin Şehzade Abdurrahim Efendi başkanlığındaki bir öğüt kurulunun Denizli'ye göndermesi 15 Mayıs 1919 İzmir'in Yunanlılar'ca işgali üzerine Denizli'de bir protesto mitingi düzenlenmesi 16 Mayıs 1919 Yunan işgalinin protesto edilmesi amacıyla Tavas'ta da bir miting düzenlenmesi 17 Mayıs 1919 İşgale karsı Çal'da bir miting düzenlenmesi 29 Mayıs 1919 Denizli'de Redde-i ilhak Cemiyeti'nin kurulması 8 Haziran 1919 Sarayköy'de bir Kuka-yi Milliye Cephesi'nin oluşturulması 10 Haziran 1919 Denizli Heyet-i Milliye'nin kurulması ve Sarayköy cephesinin oluşturulması 3 Ağustos 1919 İstanbul Hükümeti'nin Denizli'de incelemelerde bulunmak üzere Jandarma Genel Komutanı Ali Kemal Paşa'yı göndermesi 7 Ağustos 1919 Denizli Mutassarrıfı Faik Bey'in Dahiliye Nezareti'ne bir telgraf çekerek Kuka-yi Milliye'nin dağıtılması buyruğunu geri çevirmesi 18 Ağustos 1919 Denizli delegelerinin Sivas Kongresi'ne katılmak üzere kentten ayrılması 12 Ocak 1920 Emin Efendi ve Faik Bey'in İstanbul'da toplanan Meclis-i Mebusan'a Denizli milletvekili olarak katılması 21 Haziran 1920 Çopur Musa çetesinin Çivril'i basması 5 Temmuz 1920 Yunanlılar'ın Buldan'a ve Çal'ın bazı köylerine girmesi 8 Temmuz 1920 Demirci Mehmet EFT'nin adamlarından Soketli Ali EFT'nin Denizli'de öldürülmesi 9 Temmuz 1920 Denizli'ye giren Demirci Mehmet EFT'nin Soketli Ali EFT'nin ölümünden sorumlu tuttuğu 60 kişiyi öldürtmesi 29 Temmuz 1920 Yarbay Nazmı Bey'in 57.Tümen Komutan ive Mutasarrıf vekili olarak Denizli'ye gelmesi 18 Ocak 1921 Çivril'in Yunan işgaline uğraması 1 Nisan 1921 Çivril'in ikinci bir kez işgale uğraması 30 Ağustos 1922 Çivril'in Büyük Taarruzla birlikte Yunan işgalinden kurtarılması 4 Eylül 1922 Buldan'ın işgalden kurtarılması.

Coğrafya

COĞRAFİ KONUMU:

Denizli Anadolu Yarımadası\'nın güneybatı Ege Bölgesi\'nin doğusunda yer almaktadır. Ege İç Anadolu ve Akdeniz Bölgeleri arasında bir geçit durumundadır. Denizli İli\'nin her uç bölge üzerinde de toprakları vardır. Denizli ili 28o38\' - 30o05\' doğu meridyenleri (doğu uç noktası; Çivril ilçesi Gümüşsu - Gökgöl Koyu Dinar sınırında Efekli Tepe bati uç noktası; Buldan ilçesi Alandız Koyu Manisa - Sarıgöl sınırında Tezek tepe) 38o29\' - 38o52\' kuzey paralelleri (Kuzey uç noktası; Çivril Çapak Koyu Afyon sınırında Avgan Damları mezarlığı güney uç noktası; Çameli - Muğla sınırında Karabayır Koyu) arasında yer alır. Denizli ili doğuda Burdur Isparta Afyon; batıda Aydın Manisa; güneyde Muğla; kuzeyde Uşak illeri ile komşudur. Yüzölçümü 11.868km2 denizden yükseltisi ise 428m\'dir.

İKLİMİ:

Denizli ili Ege Bölgesinde olmasına rağmen Ege Bölgesinin iklimi tamamen görülmez. Kıyı kesimlerinden iç bölgelere geçit yerinde olduğundan az da olsa iç bölgelerin iklimi hissedilir. Ege Bölgesi ikliminden sıcaklık olarak biraz düşük farklılıklar görülebilir. Denizli\'de dağlar genel olarak denize doğru dik olduğundan denizden gelen rüzgarlara açık bulunmaktadır. Kışlar ilik ve yağışlı geçmektedir.

NÜFUS

İlin 2000 yılı nüfus sayımı sonucuna toplam nüfusu 850.029\'dir. İl Merkezi nüfusu 275.480 İlçe ve Beldeler nüfusu toplamı 410.796 Köyler nüfusu 432.346\'dür. Nüfus yoğunluğu % 73\'dür. Merkez Hariç 18 ilçe 100 Belediye 372 köyü vardır. İçişleri Bakanlığınca sürdürülen MERNİS Projesi çalışmaları neticesinde İlimizde de tüm vatandaşların % 97\'sine Vatandaşlık numarası verilerek nüfus işlemlerinde gerekli serilik sağlanmış ve işlemler sorunsuz olarak sürdürülmektedir.

KÜLTÜR TURİZM

İlimiz turizm açısından ülke genelinde önemli bir yere sahiptir. Bunda UNESCO tarafından Dünya Miras Listesine alınan Pamukkale ile biokarbonat sülfat kalsiyumsodyum magnezyum ve karbondioksit içeren 35 C' civarında sıcak suları sağlık turizmi açısından önemli bir merkez olan Karahayıt ve Kızılleğen Bölgesinin etkisi büyüktür. İlimizi ziyaret eden yerli ve yabancı turist sayısı her geçen gün artmaktadır. 2003 yılı sonu itibariyle İlimizi 1.730.000 yerli ve yabancı turist ziyaret etmiştir.

Sanayi sektöründen sonra en gelişmiş sektör olan Turizmde turistik tesis sayısı arttırılarak konuklara daha iyi hizmet verilmeye çalışılmaktadır.

İlimizde 245 oda ve 498 yatak kapasiteli 8 yatırım belgeli tesis 3.560 oda ve 7.216 yatak kapasiteli 171 belediye belgeli tesis ile 2.305 oda ve 4.626 yatak kapasiteli 24 turizm belgeli tesis olmak üzere toplam 213 tesis 12.340 yatak kapasitesiyle turizm sektöründe faaliyet göstermektedir. İlimizde toplam 24 adet seyahat acentası bulunmaktadır. İlimizin tanıtımı ve gelen turistlere kolaylık amacıyla “Tatil Danışma Servisi” kurulmuş “İnanç Turizmi” kitapçığı bastırılarak yurtiçi ve yurt dışı teşkilatlara gönderilmiştir. Doğanın beyaz gelinliği Pamukkale’nin İngilizce ve Türkçe olarak sanal alemde tanıtımı WEB. Sitesinde yayınlanmaya başlamıştır.

İlimizin tanıtımı ve gelen turistlere kolaylık amacıyla "Tatil Danışma Servisi" ile "İnanç Turizmi" kitapçığı bastırılarak Yurt içi ve Yurt dışı teşkilatlarına gönderilmiştir. İlimizin İngilizce ve Türkçe olarak tanıtımı için (www.pamukkale.gov.tr) WEB. Sitesi yayınlanmaya başlamıştır.

GEZİ VE MESİRE YERLERİ

Denizli'de geniş alanlar kaplayan mesire yerlerinin çoğu ormanlık kesimlerde gol kıyılarında yoğunlaşmıştır.

ÇAMLIK MERKEZ

Denizli il merkezine 3 km. mesafede günübirlik gezilmeye uygun bir biçimde düzenlenmiş olan Çamlık Orman İçi Dinlenme Yeri'nin denizden yüksekliği 400 m. olup 30 hektarlık bir kızılçam ormanı içindedir. 1977 yılında düzenlenen alanda 150 kişilik kir gazinosu büfe 300 araç kapasiteli otopark 3 çocuk oyun alanı 16 çeşme 4 wc yağmur barınağı ankesörlü telefon ve 3.km uzunluğunda koşu parkuru bulunmaktadır. Dinlenme yerinin bati kesiminde yaklaşık 2 hadlik bir alanda Arboretum çalışmaları başlatılmıştır. Sahanın bitki örtüsü kızılçam yalancı akasya piramidal dallı servi ve Akçaağaç gibi türlerdir. Pamukkale Üniversitesi Kampüsü'ne bitişik onan Çamlık Orman İçi Dinlenme Yeri'nin en önemli özelliğinden biri de gece de piknik yapılabilmesidir. Girişin ücretli olduğu piknik yerinin Çamlık ve Kinikli olmak üzere 2 giriş kapısı vardır. Park içinde Milli Park Yönetim Binası 50 kişilik orman söndürme grubu ve Orman Ana Tamirhane Müdürlüğü bulunmaktadır.

SÜLEYMANLI

Kestane Deresi'ne 8 km. Buldan'a 12 km. Denizli'ye 58 km. uzaklıktaki Süleymanlı Yaylası'ndadır. Tamamen sazlarla kaplı ve 45 ha. genişliğindeki 1150 m. rakımlı ayni adli golün etrafını çeviren 53 hadlik karacam ormanı içindedir. Yaban ördekleri bakımından avcılık yapmaya uygundur. Göçmen kuşların uğrak yeri olan golde beyaz ve kara leylek türleri görülmektedir. Tesiste 2 çeşme ve 10 piknik ocağı bulunmakta olup hafta sonları 500 kişiye yakın ziyaretçi gelmektedir. Her yıl Haziran ayinin ilk haftasında yapılmakta olan Kir ve Kar Senlikleri'ne 3-4 bin kişi katılmaktadır. Golde fidanlıklar ve seralar için tohum alınmakta sazlardan da hasır yapımında kullanılmaktadır. Kamp kurmak için oldukça elverişli olan yörede koy tüzel kişilere ait 6 oda 18 yatak kapasiteli bir otel ve lokanta bulunmaktadır.

ÇAKIROLUK

Kızılcabölük Kasabası sınırları içinde bulunan Çakıroluk Mevkii 1715 m. yüksekliği ile Denizli il merkezini seyretme olanağı olan en yüksek noktadır. Telefon Radyolink Sistemi ile Orman İdaresi Tesisleri havzanın içinde uzunluğu 300 metreye ulasan bir mağara bulunmakta turistik günübirlik amaçlı tesis bulunmamaktadır. Yolu yaz kış açıktır.

ULAŞIM

Denizli ili kara demir ve havayolu ulaşımı olanaklarına sahiptir. Denizli iki ayrı kara yolu ile İzmir'e bağlanmıştır. Bunlardan biri Manisa üzerinden diğeri Aydın üzerinden kurulan bağlantılardır. Denizli - Aydın - İzmir karayolunu izleyen demiryolu da kentin Ege Bölgesi'nin en büyük kenti İzmir ile bağlantısını sağlamaktadır. Denizli'nin Ankara ile karayolu bağlantısı Afyon üzerinden demiryolu bağlantısı ise Afyon - Kütahya - Eskişehir üzerinden kurulmuştur.

KARAYOLU

Denizli ilinin İzmir ile bağlantısını sağlayan iki karayolundan biri İzmir'den doğuya yönelerek Manisa il sınırına girer. Turgutlu ve Salihli'den sonra güney doğuya dönerek Alaşehir'e ulaşır. Güney doğu yönünde suren yol Sarıgöl'ün güneyinden Denizli il sınırlarına girer. Buldan ve Sarayköy'den geçerek Denizli'ye ulaşır.

Denizli - İzmir bağlantısını sağlayan ikinci yol İzmir'den güneye iner ve Aydın iline ulaşır. Sarayköy'ün 3 km kuzeyinde diğer devlet yolu ile birleşir. Denizli'den sonra güney doğu yönüne suren yol ikiye ayrılır. Güney bati kolu Tavas ve Kale ilçelerinden geçerek Muğla iline bağlanır. Güney doğuya yönelen ikinci kol Acıpayam üzerinden Antalya'ya bağlanır. Acıpayam'ın kuzeyinde bu yoldan ayrılan bir başka devlet yolu doğuya yönelerek il dışına çıkar ve Burdur'un Yeşilova ilcesine bağlanır. Tavas'tan kuzey batıya çıkan devlet yolu Aydın - Denizli yolu ile birleşir.

İl sınırları içindeki diğer devlet karayolu ise Denizli merkezinde Aydın - Denizli yolundan ayrılır. Doğuda Çardak ilçesinden geçerek il sınırları dışına çıkar ve Dinar üzerinden Afyon'a bağlanır. Denizli - Çardak devlet karayolundan bir yol kuzey doğuya çıkarak Çivril'e ulaşır ve burada ikiye ayrılır. Kuzeye ulasan yol Uşak'a gider. Diğeri ise önce doğuya sonra güney doğuya dönerek Dinar'da Denizli - Afyon yolu ile birleşir.

Denizli - Çivril devlet karayolundan ayrılan bir yolu kuzeyde Çal ve Bekirli ilçeleri ile bağlantıyı sağlamaktadır. Baklan ilcesine Denizli - Çivril yolundan ayrılan bir il yolu ile ulaşılır. ilin önemli turizm merkezlerinden olan Pamukkale'ye Denizli - Çardak yolundan ayrılarak kuzeye çıkan bir yol ile ulaşılır. Yine ayni yoldan ayrılan bir il yolu Honaz ilçesi ile bağlantıyı sağlar.

Güney ilçesi ise İzmir - Denizli yolu ile Buldan'ın kuzeyinde birlesen bir il yolu üzerindedir.

İlimiz önemli yolların geçiş güzergahında bulunduğundan özellikle yaz aylarında yollarımızda trafik yükü artmaktadır. Bu çerçevede karayolları ile köy yollarının standardının yükseltilmesi çalışmaları devam etmektedir.

SOSYO EKONOMİK YAPI

Denizli ve yöresi Akdeniz Ege ve İç Anadolu iklimleri arasında bir geçiş iklimine sahiptir. Bu yönüyle Denizli hem Akdeniz ve Ege iklimlerine uygun bitki türlerinin çoğunu hem de İç Anadolu'nun kırsal nitelikli iklimine uygun bitki türlerinin hemen hemen hepsini yetiştirme imkanına sahiptir. Denizli ekonomisinin arka planında tarımsal faaliyetlerinin olmasında böyle bir iklim yapısının sağladığı çok çeşitli türlerin varlığı etkili bir yol oynamaktadır.

Denizli'nin çevresinde gelir düzeyi nispeten yüksek bir yerleşik cevre nüfusunun varolduğu genellikle kabul edilebilir bir değerlendirmedir. Denizli ilinin 393.256 ha (%33) tarım arazisi 76.464 ha (%6.4) cayır ve mera arazisi 527.467 ha (%44.2) orman arazisi 195.119 ha (%16.4) tarım dişi alan bulunmaktadır. Denizli'nin ekonomik olarak doğrudan faydalandığı arazi olması yönünden tarım ile tarım ve mera arazilerinin payı yaklaşık %40'i bulmaktadır. Bu çevrede tarla bitkileri hayvancılık meyvecilik sebzecilik sanayi ve ticari bitkileri acısından önemli bir tarımsal gelir kaynağının Denizli ekonomisine önemli katkılarda bulunduğu görülmektedir.

TARIM

Sulama Durumu

İlimiz toplam tarım alanı (376.738) Ha. olup;
- (105.566) Hektar sulanan alan
- (217.703) Hektar sulamaya açılacak alan
- (51.963) Hektar alanın proje çalışması DSİ ve Köy Hizmetleri İl Müdürlüğünce sürdürülmektedir.

İlimizde sulamada gerçekleştirilen önemli yatırımlarla her geçen gün sulanan alan miktarı artmakta bu sahalarda İlimiz Tarım İl Müdürlüğünce yapılan çalışmalarla alternatif ürün yetiştiriciliği özendirilmiş böylece tarımsal ürünlerde çeşitlilik ve rekolte artışı sağlanmıştır. Özellikle sanayi bitkilerinin( tütün şeker pancarı pamuk gibi) yerine kapari kekikmısırkapalı ve açık seracılık gibi yüksek gelir sağlayan ürünler yetiştirilmesi özendirilmektedir.Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılmasına Dair Yönetmelik kapsamında Belediye İmar Planı ve Köy Yerleşim Alanları Uygulamaları ile Sanayi Tesisleri Tarımsal Etüt Raporları düzenlenerek Tarım ve Köyişleri Bakanlığına sunulmuştur. Yine 1998 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 4342 sayılı Mera Kanunu gereğince 34 köyde 6270 dekar mera alanı tespit edilmiştir.

Tarımın yanında hayvancılığında geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması amacıyla 2002 yılında hayvancılığın geliştirilmesine yönelik düzenlenen kararname kapsamında 1Trilyonluk destekleme primi üreticilere dağıtılmış1995'te kurulan Denizli Holstein Damızlık Sığır Yetiştiriciler Birliği ilkeleri doğrultusunda 4006 büyükbaş hayvan kayıt altına alınmıştır.Önceki yıllarda olduğu gibi Döl Kontrolü Önsoy Kütüğü Soy Kütüğü Projeleri ile Suni Tohumlama çalışmaları sürdürülmüştür. Dış Kaynaklı projelerle ilimize getirilen kültür ırkı hayvanlar verimliliğin artmasında etkili olmuştur. Bunun yanında Yine İlimiz Tarım İl Müdürlüğünce Meraların tespiti ve ıslahı hususunda sürdürülen çalışmalar neticesinde hayvansal ürünlerde önemli artışları beraberinde getirmiştir. İl Özel İdaresinden gerçekleştirilen hayvansal ürünlerin saklanması sterilize yapılması ile ilgili olarak gerçekleştirilen önemli tesislerin katkısı oldukça önemlidir.

SERACILIK

Denizli ilinde seracılık faaliyetleri Çameli Sarayköy Acıpayam Buldan Beyağac ilçelerinde plastik ve cam seralarda yapılmaktadır.

Sarayköy ilçesinde Tarım il Müdürlüğü ve özel sektöre ait seralar doğal olarak çıkan jeotermal enerjiden yararlanılarak ısıtılmakta olup diğer seralarda tek mahsul yetiştiriciliğiyle domates biber salatalık patlıcan üretimi yapılmaktadır. Sarayköy ilçesinde bulunan Tarım İl Müdürlgü'ne ait 2586 m2'si cam sera 3325 m2'si plastik sera olmak üzere toplam 5911 m2 sera bulunmaktadır.

BİTKİSEL ÜRETİM

Bitkisel üretimin %65.7'si tarla ürünlerinden %22.2'si meyve ürünlerinden %12.1'i sebze ürünlerinden elde edilmektedir.

TARLA BİTKİLERİ ÜRETİMİ

Tarla bitkilerinden buğday arpa üretimi tüm ilçelerde yapılmaktadır. Üretimde önemli yeri olan pamuk ise tarım ağırlıklı olarak Sarayköy merkez Akkor Honaz ve Buldan ilçelerinde; tutun üretimi Babadağ Çameli Çardak Sarayköy ilçeleri dışında tüm ilçelerde yapılmaktadır. Tavas ve komşu ovalarda nohut üretimi önemli bir yer tutmaktadır.

Denizli'de leblebi üretimi yurt içi ve yurt dişi pazarlara ihracatı ve pazarlamasında ilk sırayı almaktadır. Leblebinin hammaddesi nohuttur. Türkiye'nin leblebi ihracatının yarıya yakını denizli Ticaret Borsası'nda işlem görerek ihraç edilmektedir. Türkiye'den ihraç edilen leblebinin tamamına yakın bolumu Denizli'den üretilmektedir. Tarla ürünleri sahası içinde %59.7'lik bir yer kaplayan hububat tarla ürünleri gelirinin %29.8'ini tutun ise %37.2'sini pamuk %16.7'sini kapsar.

SEBZE ÜRÜNLERİ

Sebze üretimi açıkta ve örtü altı sebzecilik seklinde yapılmaktadır. Açıkta sebzecilik tarla sebzeciliği ve meyve bahçesi içerisinde yapılan sebzecilik olarak iki şekilde yapılmaktadır. Denizli'de genel olarak tarla sebzeciliği yaygındır ve tarım alanının %4.0'ini kaplar.

Sebze ürünlerinden kavun karpuz domates önemli miktarda yetiştirilmektedir. Sebze ürünleri gelir içinde %25.9'luk pay ile kavun ilk sırayı alır. Kavunu %24.5'luk pay ile karpuz ve %22.1'lik pay ile domates izler.

Seralarda 107 ton domates 26 ton salatalık 385 ton biber ve 100 ton patlıcan üretimi yapılmıştır.

MEYVECİLİK ÜRÜNLERİ

Bağcılık: Denizli'nin ekolojik yapısı bağcılığa uygun olduğundan üreticinin ilgisi her gecen gün artmaktadır. Denizli'de Çameli ilçesinin dışında tüm ilçelerde bağcılık yapılmaktadır. En fazla 21 ha ile Çal 3.5 ha ile Çivril 3 ha ile Tavas 3 ha ile Buldan ve 2.5 ha ile merkez ilçede vardır. Bitkisel üretimin içinde yer alan meyvecilik ürünleri içinde %29'luk pay ile çekirdeksiz yas uzum geliri ile ilk sırayı almaktadır. %22.6'lik pay ile çekirdekli yas uzum geliri de 3.sıradadır. Meyvecilik: Denizli'de hemen hemen tüm ılıman iklim meyveleri yetiştirilmektedir. Özellikle elma; Çivril Çameli Tavas Çal basta olmak üzere her ilçede yetiştirilmektedir. Gayri safi üretimde 5.sırada olan elma %22.9'luk paya sahiptir.

Ayrıca Honaz ilçesinde son yıllarda kiraz yetiştiriciliği önem kazanmıştır. Honaz'da mahalli tip olan Honaz kirazı ile standart çeşitlerden ziraat 900 Napoleon bigerreau Van bine lembert vb. çeşitlerle yetiştiricilik yapılmakta ve üretilen kiraz genelde Avrupa Topluluğu ve Ortadoğu ülkelerine ihraç edilmekte bir kısmi da yerel pazarlarda tüketilmektedir.

Zeytincilik: 750 hadlik bir alanda toplu zeytinlik bulunmaktadır. Merkez Sarayköy Güney Akkor Buldan ve Kale ilçelerinde ağırlıklı olarak yetiştiriciliği yapılmaktadır. 2624 ton zeytin üretimi gerçekleşmiştir

Bunun meyve ürünleri geliri içindeki payı %2.2'dir. Denizli'de son yıllarda gayri safi urun değerlerine göre bitkisel urun sıralaması; tutun buğday yas uzum pamukelma arpa kavun karpuz domates olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca çeşitli ilçelerde oldukça yüksek düzeyde soğan havuç vb. üretimi de vardır.

HAYVANCILIK

Denizli ilinin hayvan varlığı içinde önemli bir yer tutan damızlık süt sığırcılığı; geçmiş yıllarda düşük verimli yerli ve melez irk hayvanlarla sürdürülürken 1980 yılından sonra uygulanan projelerle yapı değiştirerek yüksek verimli saf irk ve bunların melezinden oluşan bir topluluğa dönüşmüştür. Denizli ilinde merkez ve ilçelerdeki hayvan varlığının şayisi yaklaşık olarak şöyledir:

SIĞIR : 3.221
KOYUN : 19.320
KEÇİ : 15.455
TAVUK : 61.000

Bu hayvanlardan 153.286 ton koyun keçi sığır sütü 239 ton yapağı 97 ton keçi kılı 4.010 ton kırmızı et 661 ton tavuk eti 1.076 ton bal 28 ton balmumu 257.665 adet yumurta üretilmiştir.

ARICILIK

Denizli coğrafi durumu itibari ile kısmen Ege Bölgesi kısmen de Ege-İç Anadolu geçit bölgesi üzerinde yer aldığından bu bölgelere has bitki florasına sahiptir. Bitki florasının mevsimlere göre periyodik dağılım ve çeşitlilik göstermesi nedeniyle Aricilik ilde son yıllarda hızlı gelişme gösteren tarımsal faaliyetlerden birisi olmuştur.

Sabit sermaye yatırımının düşük olması ve kısa sure içerisinde isleme karlılığının yüksek olması Ariciliği cazip kılmaktadır. Arıların polinasyon özelliği tarımsal üretimini artırmakta ve atıl vaziyetteki doğal kaynaklar Ari ürünleri olarak üretilip ekonomiye kazandırılmaktadır. Denizli'de ortalama bal üretimi sabit arıcılıktan kovan basına 10 kg. gezginci arıcılıkta kovan basına 25 kg'dır.

SU ÜRÜNLERİ

Su ürünleri üretimi il için önemli bir gelir kaynağı haline gelmiştir. Son yıllarda özellikle Çameli ilçesinde olmak üzere kültür alabalık üretiminde hızlı bir artış olmuş ve üretimi 10 yılda 10 misli artmıştır. Denizli'de irili ufaklı projeli projesiz su ürünleri isletme şayisi 60 adet civarındadır. Bunlardan 12 adet projeli diğerleri küçük aile isletmesi niteliğindedir. Alabalık isletme şayisi 50'yi geçmiştir. Projeli tesislerden 9 adedi alabalık 3 adedi aynalı sazan isletmesidir.

Akarsular üzerinde irili ufaklı projeli projesiz 100 su ürünleri işletmesi bulunmaktadır. BU işletmelerde; 16.7 ton sazan 860 ton Alabalık 4.5 Ton aynalı sazan 23.8 ton diğer balık üretimi yapılmaktadır.

Denizli'de su ürünleri üretimi yıllık 500-800 ton arasında değişmektedir. Bu üretimin yaklaşık %80'i yetiştiricilik %20'si avcılık yoluyla üretilmektedir. Avcılık üretiminde en büyük payı Çivril ilce sınırları içindeki doğal su kaynağı Işıklı Golfu teşkil etmekte olup il üretiminin tamamına yakın bolumu bu golden sağlanmaktadır.

Alanı 6397 ha ile 1558 ha arasında değişen Işıklı Göl'ünde en çok sazan üretimi yapılmaktadır. turna ve kerevit avcılığı ise stokların azalması nedeniyle yasaklanmıştır.

HAYVANSAL ÜRETİM

Denizli'de 240 ton inek şutu 5.5 ton koyun ve 5.5 ton keçi şutu elde edilmiştir. Denizli'de 16.5 ton sığır eti 2.5 ton koyun ve 1300 ton keçi eti elde edilmiştir. Sığır üretiminin hayvansal üretimdeki payı %13'dur. Yapağı üretimi 312 ton keçi kili 123 tondur. Denizli'de 842 ton et ve 168.654.000 adet yumurta elde edilmiş olup yumurtanın hayvansal üretimdeki payı %10.2'dir.

Hayvansal üretim içinde 3.sırada yer alır. Denizli'de Aricilik ürünlerinden bal 1164 ton balmumu 12.7 ton üretilmiştir. Su ürünlerinden kababurun ve diğerleri 11 ton alabalık 820 ton sazan baliği 33 ton aynalı sazan baliği 7 ton elde edilmiştir.

*cEBİR* · 15-08-2008, 01:59

Benim güzel ve sıcak ilim =).
Teşekkürler paylaşım için en kısa sürede bende bir kaç ek yaparım buraya=)

e.can · 15-08-2008, 02:02

evet denizli başka olmaz mı yaaa ..

$†яA1gђ† · 15-08-2008, 02:03

valla gitmek istediğim şehirleren bi tanesi

тне јіģѕαw · 15-08-2008, 02:39

ßuraLı oLduguma Şükrediyorum

Konu araçları
Yazıcıdaki Görüntüsünü Göster Sayfayı Maille Gönder
Gösterim Modları
Doğrusal Mod Hybrid Moduna Geç Switch to Threaded Mode

15-08-2008, 01:59	#2 (permalink)
cEBİR	Cevap: 20 DenizLi Benim güzel ve sıcak ilim =). Teşekkürler paylaşım için en kısa sürede bende bir kaç ek yaparım buraya=)

15-08-2008, 02:02	#3 (permalink)
e.can	Cevap: 20 DenizLi evet denizli başka olmaz mı yaaa ..

15-08-2008, 02:03	#4 (permalink)
$†яA1gђ†	Cevap: 20 DenizLi valla gitmek istediğim şehirleren bi tanesi

15-08-2008, 02:39	#5 (permalink)
тне јіģѕαw	Cevap: 20 DenizLi ßuraLı oLduguma Şükrediyorum