€r3N

Pascal Programlama Diline Giriş


Pascal Programlama Dili Yapısı
• Algoritma Kurma
• Akış Diyagramları
• Akış Diyagramı Örnekleri
• Yazım İçin Format Belirleme
• Veri Tipleri
Menüler
• File Menüsü
• Edit Menüsü
• Compile Menüsü
• Run Menüsü
• Search Menüsü
Komutlar
• Write - Writeln
• Read - Readln
• For - Do
• For - Downto
• Repeat - Until
• While - Do
• If Deyimi
• If - Then - Else Yapısı
• Case..Of
• Continue
• Break
• Goto Deyimi
• Halt
• Exit
• Forward İfadesinin Kullanımı
Alt Programlar
• Kullanıcı Tanımlı Function Alt Programları
• Procedure Alt Programlar
• Parametreli Prosedürler
• Parametresiz Prosedürler
Ekran Komutları
Diğer Komutlar
Pascal Sözcükleri
Özel Semboller









PASCAL
Giriş
Pascal programlama dili 1968 yılında Niklaus Wirth tarafından geliştirilmiş üst düzey programlama dilidir. Pascal programlama dilinin günümüzdeki sürümleri Turbo/Borland ve Windows Pascal adları ile bilinmektedir. Turbo Pascal programlama dili mühendislik problemlerinin çözümlerinde bilimsel projelerde sağladığı grafik desteği ve program yazmadaki kolaylıklarıyla aranılan bir dil olma özelliğini sürdürmektedir.
Pascal programlama dilinin önemli özelliklerinden biri program yazmadaki kolaylıkların yanısıra yazılan bir metinin kolaylıkla değiştirilebilmesi program içindeki bir metinin istenilen yere taşınabilmesi kopyalanabilmesi yazılan programdaki yazım kurallarının kolaylıkla kontrol edilebilmesi hataların kolaylıkla tespiti ve bu hataların düzeltilmesi için yaptığı öneriler vb. gibi işlemlerin çabuk ve güvenilir bir şekilde yapılabilmesine olanak sağlamasıdır.
Pascal’ın programcıya sunduğu önemli özelliklerden biri de; bazı programlarda ortak olarak kullanılan program parçalarının ayrı bir Pascal dosyası olarak saklanması suretiyle farklı programlarda bu program parçalarının kullanılabilmelerine olanak tanımasıdır.
Pascal Menüleri
Pascal editöründe kullanımı kolaylaştıran bir çok menü vardır. Bu menülere ulaşmak için “Alt ” tuşu ile birlikte menü isimlerinin ilk harflerine basmak yeterlidir. Menüye ulaştıktan sonra menü komutlarına erişim için üç yol vardır. 1)Mouse ile 2)Ok tuşlarıyla 3) menü komutu üzerindeki işaretli harfe basılır.
Burada Pascal menülerinin tamamını tanıtmayıp sıklıkla kullanılan menü ve menü komutlarının kullanımı anlatılacaktır. Burada tanımı yapılan menüler Windows Pascal için ifade edilmekle olup aralarındaki küçük farklarla Turbo ve Borland Pascal 7.0 için de geçerlidir.

PASCAL PROGRAMLAMA DİLİ YAPISI
Bir Pascal programı en genel anlamda üç ayrı kısımdan oluşmuştur. Bu kısımlar bulunmaları gereken sıraya göre aşağıda verilmiştir.
Program Başlığı;
Tanımlama Bloğu;
BEGIN
İcra Bloğu;
END.
Programların asıl icra bölümü son bölümüdür. Yukarıda icra bloğu olarak gösterilen bu bölüm Pascal komut cümlelerinden oluşur. ICRA bloğu “BEGIN” ile başlar “END.” ile sona erer. Her program bloğu birden fazla “END” içerebilir. Ancak bu end deyimleri program içinde bulunan değişik blokların sonunu göstermek için kullanılır ve hiç birinin sonunda “.” işareti bulunmaz. “.” işareti sadece ana programın sonunu göstermek amacıyla kullanılabilir. Ana programın sonu haricindeki diğer “END” deyimlerinin sonunda “;” işareti kullanılır.
Program Başlığı: Bir Pascal programının ilk kısmı kullanılması programcının seçimine bağlı olan “program başlığı” dır. Program başlığı programa bir isim vermek için kullanılır ve program isimlerinde İngiliz alfabesinde bulunmayan Türkçe karakterler kullanılmamalıdır. Programa uzun isimler verilebilir ancak sözcükler arasında boşluk bulunmamalıdır.
Tanımlama Bloğu: Pascal programının bu bölümünde program icra bloğunda kullanılan sabitler ve değişkenlerin isimleri ve bunların ne tür sabit/değişken olduğu bildirilir. Bu blok pascal programı içerisinde mutlaka belirtilmelidir. Örnek olarak aşağıda değişik veri tiplerindeki değişkenlerin bir tanımlama bloğunda nasıl tanımlanabileceği gösterilmiştir.
Tanım ve Veri Tipi
S REAL
A STRING
B INTEGER
C LONGINT
F SHORTINT
H BOOLEAN
J BYTE
KL WORD


Algoritma Kurma
Algoritma verilen herhangi bir sorunun çözümüne ulaşmak için uygulanması gerekli adımların hiç bir yoruma yer vermeksizin açık düzenli ve sıralı bir şekilde söz ve yazı ile ifadesidir. Algoritmayı oluşturan adımlar özellikle basit ve açık olarak sıralandırılmalıdır. Algoritmik çözüm yöntemlerine ilk örneği günlük yaşantımızdan verelim.
Örnek 1: Örneğimiz bir insanın evden çıkıp işe giderken izleyeceği yolu ve işyerine girişinde ilk yapacaklarını tanımlamaktadır.
Çözüm 1:
Evden dışarıya çık
Otobüs durağına yürü
Durakta gideceğin yöndeki otobüsü bekle
Otobüsün geldiğinde otobüse bin
Biletini bilet kumbarasına at
İneceğin yere yakınlaştığında arkaya yürü
İneceğini belirten ikaz lambasına bas
Otobüs durunca in
İşyerine doğru yürü
İş yeri giriş kapısından içeriye gir
Mesai arkadaşlarınla selamlaş
İş giysini giy
İşini yapmaya başla.
Yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi evden işe gidişte yapılabilecek işlemler adım adım sırasıyla kısa ve açık olarak tanımlanmaya çalışılmıştır. Yukarıdaki algoritma kişinin otobüsü kaçırma olasılığı düşünülmeden oluşturulmuştur. Kişi durağa geldiğinde bineceği otobüsü kaçırmış ise algoritmamız aşağıdaki şekilde değiştirilebilir.
Çözüm 2:
Evden dışarıya çık
Otobüs durağına yürü
Otobüsün saati geçmiş ?
Durakta gideceğin yöndeki bir sonraki otobüsü bekle
Bir sonraki otobüs gelene kadar 4. adımı uygula
Otobüsün geldiğinde otobüse bin
Biletini bilet kumbarasına at
İneceğin yere yakınlaştığında arkaya yürü
İneceğini belirten ikaz lambasına bas
Otobüs durunca in
İşyerine doğru yürü
İş yeri giriş kapısından içeriye gir
Mesai arkadaşlarınla selamlaş
İş giysini giy
İşini yapmaya başla.

Her iki örnekte görüldüğü gibi sorunu çözüme götürebilmek için gerekli olan adımlar sıralı ve açık bir biçimde belirlenmiştir. Algoritmanın herhangi bir adımındaki küçük bir yanlışlık doğru çözüme ulaşmayı engelleyebilir. Bu nedenle algoritma hazırlandıktan sonra dikkatle incelenmeli ve varsa adımlardaki yanlışlıklar düzeltilmelidir.
Programlamanın temeli olan algoritma hazırlanmasında dikkat çekici bir nokta aynı sorunu çözmek için hazırlanabilecek olası algoritma sayısının birden çok olmasıdır. Başka deyişle bir sorunun çözümü için birbirinden farklı birden fazla sayıda algoritma hazırlanabilir. Bu da gösteriyor ki herhangi bir problemin çözümü için birbirinden farklı yüzlerce bilgisayar programı yazılabilir.
Bir bilgisayar programı için hazırlanacak olan algoritma da aynı şekilde çözüm yolunu bilmeyen bir kişiye çözüme ulaşmak için neler yapması gerektiği anlatılıyormuş gibi hazırlanmalı ve eksik bir nokta bırakmaksızın gerekli tüm adımları açık ve düzenli olarak içermelidir. Çözüm için kullanılacak bilgilerin nereden alınacağı nerede saklanacağı ve çözümün program kullanıcısına nasıl ulaştırılacağı algoritma adımları arasında belirtilmelidir.
Aşağıda değişik işlemlere ilişkin algoritma örnekleri verilmiştir.
Örnek 2: İki sayıyı toplamak için gerekli programa ait algoritmanın oluşturulması.
Algoritma:
A1 :Birinci sayıyı gir
A2 :İkinci sayıyı gir
A3 :İki sayının toplamını yap
A4 :Toplamın değerini yaz
A5 :Bitir.

Bu tam bir algoritmadır. Sözcüklerin ortaya çıkaracağı yanlış anlamaların ortadan kaldırmak amacıyla semboller ve matematik dilini gerektiren bazı kısaltmalar kullanmak daha uygun olacaktır. Bir algoritma yazılırken şu metot izlenmelidir:

1. Programda kullanılacak elemanları temsil etmek üzere uygun isimler veya değişkenler seç.
2. Bazı isimlere başlangıç değeri olarak çözümün gerektirdiği uygun değerler ver.
3. Gerekirse programa girilecek verileri düzenle.
4. Cebirsel notasyon ve kararlar kullanarak aritmetik işlemleri gerçekleştir.
5. Çıkışı düzenle.
6. Bitir.

Yukarıda iki sayının toplanması için oluşturduğumuz algoritmayı bu yeni gereksinimlere uyarak yeniden yazalım.
Toplam adı için Z
Birinci Sayı için X
İkinci Sayı için Y değerleri kullanılırsa;
Algoritma:
A1 :X değerini gir
A2 :Y değerini gir
A3 :Z ¬ X+Y
A4 :Z’ yi yaz
A5 :Bitir

Görüldüğü üzere bu şekilde bir algoritma ile çözüm yolunu izlemek daha kolaydır. Bundan sonra bu tip algoritma kullanılacaktır.
A6 :Bitir
Bu örnekte Ort değeri ile iki sayının ortalaması temsil edilmiştir.
Örnek 4: Beş sayının toplamını ve ortalamasını veren programa ait algoritmanın oluşturulması
Toplam adı için Top
Ortalama adı için Ort
Girilen sayılar için X
Arttırma için Sayac kullanılırsa
Algoritma:
A1 :Top ¬ 0 Sayac ¬ 0
A2 :X’i gir
A3 :Top¬ Top+X
A4 : Sayac ¬ Sayac +1
A5 :Eğer Sayac <5 ise A2’ye git
A6 :Ort¬ Top/5
A7 :Top ve Ort değerlerini yaz
A8 :Bitir

Örnek 5: Kenar uzunlukları verilen dikdörtgenin alan hesabını yapan programa ait algoritmanın hazırlanması. Kenar uzunlukları negatif olarak girildiği durumda veri girişi tekrarlanacaktır.
Dikdörtgenin kısa kenarı : a
Dikdörtgenin uzun kenarı : b
Dikdörtgenin alanı : Alan

Algoritma:
A1 :a değerini gir
A2 :a<0 ise 1. adımı tekrarla
A3 :b değerini gir
A4 : b<0 ise 3. adımı tekrarla
A5 :Alan ¬ a*b
A6 :Alan değerini yaz
A7 :Bitir

Örnek 7: Verilen bir sayının faktöriyelini hesaplayan programın algoritmasının oluşturulması
Sayının faktöriyeli :Fak
Faktöriyel degişkeni :X
Faktöriyeli hesaplanacak sayı :Y
Algoritma:
A1 :Fak¬ 1 X¬ 0
A2 :Y’i gir
A3 :Y<0 ise 2. adımı tekrarla
A4 :X¬ X+1
A5 :Fak¬ Fak*X
A6 :X<Y ise 4. adıma geri dön
A7 :Fak değerini yaz
A8 :Bitir
Bu algoritmada 1. adımda X e 0 ve Fak değişkenine 1 değeri atanıyor. 2. adımda Y değeri giriliyor ve 3. adımda Y değerinin 0 dan küçük bir değer olup olmadığı denetleniyor ve denetim sonucuna göre gerekli komut veriliyor. 4. adımda X’in değeri 1 arttırılıyor ve 5. adımda X için Fak değeri hesaplanıyor. 6. adımda X in değerinin faktöriyeli hesaplanacak sayıdan küçük olması durumunda 4. adımdan itibaren işlemlerin tekrarlanması komutu veriliyor X’ in değerinin Y’ye eşit olması durumunda işlemler tamamlanarak hesaplanan değerin yazdırılması işleminden sonra programın çalışması sona ermektedir.
Akış Diyagramları

Geliştirilecek olan yazılımın genel yapısının şematik gösterimine akış diyagramı veya blok diyagramı adı verilir. Akış diyagramları yazılımı oluşturacak program parçalarını ve bu parçaların birbirleri ile olan ilişkilerini belirler. Bir bilgisayar programının oluşturulmasında akış diyagramlarının hazırlanması algoritma oluşturma aşamasından sonra gelmektedir. Bilgisayar programının oluşturulması sırasında algoritma aşaması atlanarak doğrudan akış diyagramlarının hazırlanmasına başlanabilir. Programlama tekniğinde önemli ölçüde yol almış kişiler bu aşamayı da atlayarak direkt olarak programın yazımına geçebilirler.
Akış diyagramlarının algoritmadan farkı adımların simgeler şeklinde kutular içinde yazılmış olması ve adımlar arasındaki ilişkilerin (iş akışı) oklar ile gösterilmesidir.
Akış diyagramlarında kullanılan semboller anlamları ve kullanış amaçları aşağıdaki tabloda verilmiştir.

Tablo 1. İş akış diyagramlarında kullanılan semboller ve anlamları
Simge Simgenin Adı ve Anlamı

Elips Akış diyagramının başlangıç ve bitiş yerlerini gösterir. Başlangıç simgesinden çıkış oku vardır. Bitiş simgesinde giriş oku vardır.

Paralel Kenar: Programa veri girişi ve programdan elde edilen sonuçların çıkış işlemlerini gösterir.

Dikdörtgen Aritmetik işlemler ve değişik atama işlemlerinin temsil edilmesi için kullanılır.


Eşkenar Dörtgen Bir karar verme işlemini temsil eder.


Altıgen Program içinde belirli blokların ard arda tekrar edileceğini gösterir.

Oklar Diyagramın akış yönünü yani her hangi bir adımdaki işlem tamamlandıktan sonra hangi adıma gidileceğini gösterir.
Ayrıntılı bir akış diyagramı yazılımı oluşturan işlemleri ve ilişkilerini en küçük detayına kadar belirler.
Bir bilgisayar programının geliştirilmesinde kullanılan programlama dili ne olursa olsun bu programların akış diyagramlarında genel olarak yalnız üç basit mantıksal yapı kullanılır. Bu mantıksal yapılardan en basiti sıralı yapıdır. Sıralı yapı hazırlanacak programdaki her işlemin mantık sırasına göre nerede yer alması gerektiğini vurgular. Bu yapı sona erinceye kadar ikinci bir işlem başlayamaz.


Şekil 1.2 Sıralı Yapı

Mantıksal yapılardan ikincisi Karar Verme yapısıdır (Şekil 1.3). Programlama sırasında If...Then... Else yapısı ile tanıyacağımız bu mantıksal yapılar birden fazla sıralı yapı seçeneğini kapsayan modüllerde hangi şartlarda hangi sıralı yapının seçileceğini belirler.


Şekil 1.3 Karar Verme Yapısı

Üçüncü mantıksal yapı çeşidini tekrarlı yapılar oluşturmaktadır. Bu yapılara Pascal programlama dilinde For(Şekil 1.4.a) While ve Repeat..Until (Şekil 1.4.b) yapısı adı da verilir. Şartlara göre değişik işlem gruplarının yapılmasını sağlar. Bu yapı yukarıda sözü edilen iki yapının çeşitli kombinezonların tekrarlanmasından oluşmuştur.
Söz konusu üç değişik yapı değişik kombinezonlarda kullanılarak istenilen işlevleri yerine getirecek programlar hazırlanabilir. Programların bu üç basit yapı ile sınırlandırılması program modüllerinin daha kolay tasarlanmasını sağlar.


a



b

Şekil 1.4. Tekrarlı Yapı

Akış Diyagramı Örnekleri

Bu bölümde yazılım oluşturma evrelerinden biri olan akış diyağramları ile ilgili örnekler verilmiştir. Sözlü veya yazılı olarak oluşturduğumuz algoritmanın programa dönüştürülmesi sırasında programın çalışma sırasını da gösteren akış diyagramlarıyla ilgili örnekler aşağıda verilmiştir.
Örnek 1: İki sayının toplamını ve ortalamasını yapan bilgisayar programının akış diyagramını çiziniz.


Örnek 2: 1’den 100’e kadar olan sayıların toplamlarını ve ortalamalarını veren programın akış diyagramını çiziniz.

Örnek 3: Ax+b=0 şeklinde verilen 1.derece denklemin çözümünü veren programa ait akış diyagramını çiziniz.

Örnek 4: Ax²+Bx+C=0 şeklinde verilen 2. derece denklemin köklerini bulan programın akış diyagramını çiziniz.

Yukarıdaki örnekte A=0 girilmesi durumunda denklem 1.derece olmaktadır. Bu durumu dikkate alarak gerekli çözümü de gösterecek şekilde akış diyagramını değiştiriniz.

Örnek 5: 1’ den 100’e kadar sayıların karelerini kareköklerini küplerini küpköklerini toplamlarını ve ortalamalarını veren programın akış diyagramını çiziniz.



Örnek 6: Yukarıda karar mantığı yapısı ile çözümlediğimiz problemi döngü yapısı ile çözümleyelim.


Örnek 7:10 tane N sayısının faktöriyelini hesaplayan programın akış diyagramını çiziniz.



Örnek 8: Yukarıdaki örneği tekrarlı yapı olarak tanımladığımız döngü yapısı ile çözelim.


Örnek 9: Elimizde bulunan AB ve C gibi 3 adet sayıdan en büyüğünü ve en küçüğünü bulan programın akış diyagramını çiziniz.


Örnek 10: Elimizde bilinmeyen sayıda koni bulunmaktadır ve koniye ait yarıçap (R) ve yükseklik (H) değerleri klavyeden girilmek suretiyle V=p .R².H/3 formülü ile hacim hesabı yapılacaktır. Koniye ait yarıçap değeri 0 girildiğinde programın çalışması duracaktır. Programda her girilen veri için hacim değeri rapor edilecek programın çalışması bittiğinde toplam kaç koni için hacim hesabı yapıldığı da belirtilecektir.


Verilen akış diyagramında R ve H değerlerinin negatif girilmesine engel olacak şekilde akış diyagramını yeniden düzenleyiniz.

Örnek 11: F(x) kesikli fonksiyonunun değeri X’in aldığı değerlere göre aşağıda verilmiştir. X’in değeri 0-10 arasında 0.5 aralıklarla arttığına göre her bir X değeri için F(x) fonksiyonunu hesaplayan programın akış diyagramını çiziniz.

• 0£ X £ 2 f(x)= X
• 2< X £ 3 f(x)=X3-X2-2
• 3< X £ 4 f(x)=X2-2X+13
• 4< X f(x)=X4-3X2-43



Örnek 12: p sayısının formülü olduğuna göre serinin paydasındaki ifade 100 oluncaya kadar pi sayısını hesaplayan bilgisayar programının akış diyagramını çiziniz.



Yazım İçin Format Belirleme
Writeln deyimi ile yapılan bilgi çıkışlarını düzenlemek için yazım formatları kullanılır. Yazdırılmak istenilen değerin tipine bağlı olarak iki farklı yazım formatı kullanılır.
1. Yazım Formatı (M:n) :Bu yazım formatına göre yazdırılmak istenilen M değeri n karakterlik alanda sağa dayalı olarak yazılır. M değerini oluşturan dijit veya karakterin uzunluğu n sayısından küçük ise aradaki fark kadar sol tarafta boşluk bırakılır. M değerinin uzunluğu n sayısına eşit veya büyük ise yazdırma işlemi format belirtilmemiş gibi gerçekleştirilir.
Const
i:integer=567;
b:boolean=True;
c:char='b';
h:string 10 ='Nasılsınız';
begin
Writeln('123456789');Writeln;
Writeln(i:9);
Writeln(b:9);
Writeln(c:9);
Writeln(h:9);
Writeln(i:2);
Writeln(h:5);
end.
2. Yazım Formatı (M:n:k) : Bu yazım formatı real sayılar üzerinde çalışmaktadır. Bu yazım formatıyla reel sayılar üssüz notasyonda yazdırılır. Bunu sağlamak için sadece real sayılar için geçerli olan 2. yazım formatı kullanılır. Yazdırılacak M real değeri n karakterlik alanda sağa dayalı olarak üssüz yazdırılır k ise n karakterin sonundaki kesirli kısmı göstermektedir.
Örneğin; A değeri A:7:2 şeklinde yazdırılmak istenirse; program real sayı için 7 karakterlik yer ayırır. Bu alanın son iki hanesi ondalıklı kısım için sondan 3. hanesi ise desimal nokta için kullanılır.
Sayının tamsayı kısmı ayrılan alanın uzunluğundan küçük ise aradaki fark kadar sol tarafta boşluk bırakılır. Yazdırılacak sayının tam sayı kısmı bu alana sığmıyor ise tamsayı için ayrılan alanın uzunluğu yazdırılan sayının tamsayı alan uzunluğuna eşit büyüklükte kabul edilir. Kesirli kısmı ayrılan alandan daha küçük ise aradaki fark kadar sağ tarafa 0 dijiti ilave edilir. Kesirli kısım alana sığmıyorsa yuvarlatılarak yazılır.
Yazım sırasında kesirli alanın yazılması istenmiyorsa k sayısının “0” yazılması gerekir. k sayısının sıfır olması desimal noktanın yok olmasını sağlar.
const a:real=123.127927;
begin
Writeln('123456789');
Writeln('*********');;
Writeln(a:9:4);
Writeln(a:9:3);
Writeln(a:9:2);
Writeln(a:9:0);
Writeln(a:7:2);
Writeln(a:6:2);
Writeln(a:5:2);
Writeln(a:0:0);
end.
Programın çalışmasıyla elde edilen sonuç aşağıda verilmiştir. Program sonucuna göre sondan 2. ve 3. satırların aynı olduğuna dikkat ediniz


Veri tipleri
Integer Tipi Veriler
Integer tipindeki veriler tamsayılardan oluşmuşlardır ve kayar nokta içermezler. Turbo Pascal’daki tamsayılar -32768 ile +32767 arasında sınırlandırılmışladır.
Word Tipi Veriler
Word Tipi veriler 0-65535 arasındaki tamsayılardan oluşmuşlardır.
Shortint Tipi Veriler
-128 ile +127 arasındaki tamsayılardan oluşmuşlardır.
Byte Tipi Veriler
Byte tipi veriler işaret ve desimal nokta içermeyen 0-255 arasındaki değerlerden oluşan tamsayılardır. Programda 0-255 arasındaki tamsayılar için değişken veya sabitlerin Byte tipi olarak tanımlanması bellekten tasarruf sağlar.
Longint Tipi Veriler
-2147483648 ile +2147483647 arasında görev yaparlar ve tamsayıların menzil olarak en kapsamlısıdır.
Boolean Tipi Veriler
Mantıksal ifadeler olarak da isimlendirilebilen Boolean tipi veriler sadece iki değerden oluşurlar. Bunlar “FALSE” ve “TRUE” dir.
Durum:Boolean;
Hata:Boolean;
Char Tipi Veriler
Char tipi veriler ASCII karakter kümesinin 256 adet elemanından oluşurlar. Char tipi veriler bir sabit olarak ele alındığından ’ ’içerisinde yazılır.
String Tipi Veriler
Bu tip veriler karakter kümesi şeklinde olup ’ ’ içerisinde yazılırlar.
A:STRING[ 5] ;
B:STRING[ 16] ;
Burada A isimli karakter kümesi maksimum 5 karakterden B isimli karakter dizisi ise maksimum 16 karakterden oluşmaktadır.
Bu bilgilerin eşliğinde ilk pascal programını yazabiliriz.
Program Birinci_ve_ilk_prog_ram;
Var
Mesaj:string[ 7] ;
BEGIN
Mesaj:=‘Merhaba Yaşamı Yaşanası Kılan Güzel İnsanlar’;
Write(Mesaj);
END.
Programımızın çalıştırılmasıyla ekran görüntüsü aşağıdaki gibi olacaktır.
Merhaba Yaşamı Yaşanası Kılan Güzel İnsanlar
Real Tip Veriler
Real tip veriler desimal nokta içeren ve üslü formda ifade edilebilen gerçel sayılardır. Üs ifadesi olarak “E” harfi kullanılmaktadır. Kullanımları ile ilgili örnekler aşağıda verilmiştir. Tanım aralığı;2.9E-39..1.7E38 'dir. Bellekte 6 byte yer kaplar.
-2.3454
123.11223344
-2.45E+12
2.45E+12
1.123123E-12
Olağan koşullarda bir programlama hatası söz konusu değilse veya çok büyük sayılar ile çalışılmıyor ise REAL tip sayılarla çalışmada bir sorun ile karşılaşmayız.
Kişisel bilgisayarların mikro işlemcileri 80x86 olarak isimlendirilir. Bu işlemci ailesinin yükünü hafifletmek için 80x87 olarak bilinen matematik işlemcisi kullanılır. Pascalda bu işlemci ile kullanılmak üzere dört tip tanımlanmıştır. Bunlar;Single Double Extended ve Comp 'tur.
Single Tip Veriler
Single tip veriler 1.5E-45...3.4E38 sayı kümesi aralığında tanımlanabilir. Bellekte 4 byte yer kaplar.
Double Tip Veriler
Double tip veriler 5.0E-45...3.4E38 sayı kümesi aralığında tanımlanabilir. Bellekte 8 byte yer kaplar.
Extended Tip Veriler
Extended tip veriler 3.4E-4932...1.1E4932 sayı kümesi aralığında tanımlanabilir. Bellekte 10 byte yer kaplar.
Comp Tip Veriler
Comp tip veriler çok uzun tamsayıların tanımlanması için kullanılır. Comp veri tipi ile 19-20 basamaklı sayılar ifade edilir. Tanım aralığı; -263...263
80x87 sınıfındaki veri tiplerinin kullanılabilmesi için programın en başına {$N+} derleyici komutu verilmelidir. Bilgisayarda matematik işlemci yok ise {$E+} matematik işlemci emülasyonu da bu satıra eklenir.
{$N+}{$E+}
program cok_buyuk_sayilar;
var
Uses wincrt;{Dos için CRT}
a:single; b:double;
c:extended; d:comp;
begin;
A:=12E-40;
B:=12E+39;
D:=1234567890;
C:=A+B+D;
Writeln(C);
End.




File menüsü
Pascal file menüsü üzerinde 10 ayrı menü komutu vardır. Bunların görevleri aşağıda özetlenmiştir.

Şekil 1. Turbo Pascal File Menüsü
Open: Daha önceden diskte varolan Pascal program dosyasının editöre yüklenmesi için kullanılır. Pascalın DOS sürümü ile çalışırken aynı yöntem geçerli olmakla birlikte aynı işlemi F3 tuşuna basarak da yapabiliriz. Bu menü komutu kullanıldığında Şekil 2’de verilen diyalog kutusu görülecektir.
Disk üzerinde bulunan bir Pascal dosyasını editöre yüklemek için diyalog kutusunda görülen *.PAS yazılı yere programın adı yazılarak “Enter” tuşuna basılır veya önce tab tuşuna bastıktan sonra ok tuşları ile programın adı üzerine gelinerek “Enter” tuşuna basılır. Aynı seçim mouse ile açılmak istenilen programın üzerine gelip iki kez sol tuşu tıklayarak da gerçekleştirilir.
New: Editörde yeni bir Pascal dosyası yaratmak amacıyla kullanılır.
Save: Yazılan programın hafızaya alınması işlemini gerçekleştirir. Program ilk defa hafızaya alınacak ise Şekil 3’de görülen Save As Diyalog Kutusu ekrana gelerek programa bir isim verilmesini bekleyecektir. Programın hafızaya alınması için program adı yazıldıktan sonra mouse ile "ok" tuşuna veya klavyeden “Enter” tuşuna basılması gerekir. Daha önceden diskte bulunan bir Pascal programı üzerinde yapılan değişiklikler nedeniyle hafızaya alma işlemi için bu komut kullanıldığı zaman program eski adı ile kaydedileceğinden aynı diyalog kutusu ekranda görülmez.
Pascalın DOS sürümü ile çalışırken yazılan programın hafızaya alınması için bu menü komutu ile aynı işleve sahip olan F2 tuşuna basılması yeterlidir.

Şekil 2. Open Diyalog Kutusu

Şekil 3. Save Diyalog Kutusu
Save As: Editörde aktif penceredeki Pascal programının yeni bir isimle kaydedilmesi amacıyla kullanılır. Komutun kullanılmasıyla ekrana Save As Diyalog Kutusu gelir. Programa verilecek yeni isim yazılarak “Enter” tuşuna basılır.
Save All: Pascal ile program yazarken birden fazla program penceresi ard arda açılabilir. Komut kullanıldığında açık olan bütün Pascal programları bilinen adları ile hafızaya alınır. Komutun kullanılması için açık pencerelerdeki programlara daha önceden isim verilmiş olmalıdır.
Change Dir: Sadece Dos sürümü Turbo/Borland Pascalda bulunan bu komut aktif çalışma sürücüsü veya dizininin değiştirilmesi amacıyla kullanılır. Komut çalıştırıldığında istenilen dizin veya sürücü seçilerek “Alt+K” tuş kombinasyonuna basılır veya tab tuşu ile “Ok” butonuna gelinerek “Enter” tuşuna basılır.
Print: Aktif Pascal penceresindeki program listesinin yazıcıdan alınmasını sağlar.
Printer Setup: Printer seçimi ve printer ayarlamalarının yapılması için kullanılır. Komut kullanıldığında Şekil 4 ‘te verilen diyalog kutusu ekrana gelir. Printer ve port bölümünden yazıcı seçimi yapılır. Set Up.. tuşuna basıldığında yazıcı ayarlarında istenilen değişikliklerin yapılmasını sağlayan diğer bir diyalog kutusu ekrana gelecektir. Burada kağıt boyutu kağıdın yazıcıya yerleştirilme şekli kağıt kaynağı (el ile üst tepsi otomatik vb) kullanılacak kağıt kalitesi gibi değişkenlerden istenilenleri seçmemize olanak sağlanmıştır.

Get Info: Sadece Dos sürümü Turbo/Borland Pascal 'da bulunan bu komut program ile ilgili bilgileri içeren bir diyalog kutusu ekrana gelir. Amacı programın ile ilgili çeşitli bilgilerin programcıya sunulmasıdır.
Dos Shell: Sadece Dos sürümü Turbo/Borland Pascalda bulunan bu komut geçici olarak Pascal editörünün terkedilip Dos ortamına dönülmesi amacıyla kullanılır. Dos ortamından tekrar editöre dönülmesi için Dos promptunda EXIT yazılır.
Exit: Pascal 'dan çıkış için kullanılır.
Edit Menüsü
Edit menüsü yardımıyla program içinde belli blokların silinmesi başka yere taşınması kopyalanması gibi işlemleri yapabilmek mümkündür.
Yukarıda sözü edilen işlemlerin yapılabilmesi için öncelikle üzerinde işlem yapılacak program bloklarının Shift ve Ok tuşlarına aynı anda basılması ile işaretlenmesi gerekmektedir. Metinin işaretlenmesi işleminden sonra edit menüsü üzerinde görülen menü komutları çalıştırılır.
Cut: İşaretli metinin silinmesi amacıyla kullanılır. Kısa yol tuşu (Shift+Del).
Copy: İşaretli metini panoya (clipboard) kopyalar. Bu şekilde panoya kopyalanan metinin istenilen yere kopyalanması işlemi için bu komuttan sonra aşağıda tanımlanan Paste komutunun kullanılması gerekmektedir. Kısa yol tuşu (Ctrl+Ins).
Paste: Copy komutu ile panoya kopyalanan metinin editör üzerinde istenilen yere kopyalanabilmesini sağlar. Kısa yol tuşu (Shift+Ins).
Compile Menüsü
Compile Menüsü (Şekil 11) editörde aktif bulunan Pascal programının derlenmesinde bu programa bağlı unit programların derlenmesinde ve yazılan Pascal programının dos/windows ortamında kendi başına çalışır duruma yani; XXXXXXXX.EXE durumuna getirilmesi için kullanılır. En çok kullanacağımız menü komutları aşağıda özetlenmiştir.
Compile: Editör ekranındaki aktif durumda olan programı derlemek amacıyla kullanılır. Kısa yol tuşu (Alt+F9).
Make: Editör ekranındaki aktif durumda olan programı ve bu programa bağlı unit harici programlarını en son değiştirilmiş halleriyle derleme işlemini yapar. Kısa yol tuşu (F9).
Build: Editör ekranındaki aktif durumda olan programları ve bu programa bağlı unit harici programlarını birlikte derler.

Şekil 10. Compile Menüsü
Destination Memory (Disk): Sadece DOS Turbo Pascalda bulunan bu komut ile Programın derlenerek çalıştırılacağı ortamın belirtilmesi için kullanılır. Seçenek üzerine “Enter” tuşuna basılarak Memory yazılı bölüm Disk veya Disk yazılı ise Memory durumuna alınır. Destination Disk durumunda derleme sonucunda program dos ortamında direkt olarak çalıştırılabilir.
Target: Yazılan programın derlenip çalıştırılacağı ortamı belirlemek için kullanılır. Pascal Real mode Protected mode ve Windows olmak üzere üç ortam sunmaktadır.
Editör ve derleyici ile ilgili detaylar kullanıcı kitaplarından veya Help menüsünden sağlanabilir
Run Menüsü
Run menüsünde yazılan programın çalıştırılması için bazı komutlar bulunmaktadır. Run menüsünde bulunan menü komutları aşağıda özetlenmiştir.
Run: Programı derleyerek çalıştırır. Kısa yol tuşu (Ctrl+F9).

Şekil 9. Goto Line Number Diyalog kutusu
Program Reset: Sadece DOS sürümü Turbo/Borland Pascal‘de bulunan bu komut ile Step Over veya Trace Into komutlarından biri çalıştırılınca yapılan kontrolü durdurmak ve hata kontrolünü tekrar programın ilk deyimi üzerine almak için kullanılır. Kısayol tuşu (Ctrl+F2).
Goto Cursor: Sadece DOS sürümü Turbo/Borland Pascal‘de bulunan bu komut ile editör ekranındaki program yazılımında kursörün bulunduğu satıra kadar olan program bölümünün derlenerek çalıştırılmasını sağlar. Kısayol tuşu (Ctrl+F4).
Trace Into: Sadece DOS sürümü Turbo/ Borland Pascal‘de bulunan bu komut ile editör ekranındaki programın satır satır çalıştırılmasını sağlar. Kısayol tuşu (F7).
Step Over: Sadece DOS sürümü Turbo/ Borland Pascal‘de bulunan bu komut ile editör Trace On durumuna geçer. Aktif durumdaki programın çalışması sırasında programın hangi satırları izlediğini ve işlem sırasını izlemek amacıyla kullanılmaktadır. Kısayol tuşu (F8.)
Search Menüsü
Search Menüsü (Şekil 6) program yazımı sırasında belirli sözcüklerin aranması ve değiştirilmesi istenilen program satırına hızlı bir şekilde ulaşılması vb. gibi işlemlerin kolaylıkla yapılabilmesini sağlar.
Find: Bu komut program içinde herhangi bir metinin aranması amacıyla kullanılır. Komut aktif hale geldiğinde Şekil 7’deki diyalog kutusu ekrana gelir. Aranılacak metin kendisi için ayrılmış alana yazılarak klavyeden “Enter” tuşuna veya mouse ile Ok butonuna basılır.

Şekil 6. Search Menüsü
Bulunulan noktadan ileriye doğru arama yapılacak ise Direction bölümünde Forward terimi işaretlenmeli geriye doğru arama yapılacak ise Backward terimi işaretlenmelidir.

Şekil 7. Find Diyalog kutusu
Scope bölümünde sözcüğün tüm dosya içinde aranılması isteniyorsa global sadece seçilen metinde aranılması isteniyorsa selected text bölümleri işaretlenmelidir. Origin bölümünde aramaya başlanacak sözcük nokta bütün dosya içinde aranılacak ise entire scope imleçin bulunduğu noktadan itibaren aranılacak ise from kursor bölümleri seçilmelidir.
Replace:Yazılan program içinde kullanılan herhangi değişkenlerin veya Pascal sözcüklerinin başka bir değişken veya Pascal sözcüğü ile değiştirilmesi gerekebilir. Bu komut kullanıldığında Şekil 8’deki diyalog kutusu ekrana gelir. Text to find’ 'in karşısında ayrılmış alana değiştirilmesi istenilen sözcük New Text’ in karşısındaki ayrılmış alana yeni sözcük yazılır. Değiştirilecek sözcük programın tamamında veya birden çok yerinde değiştirilecek ise Change all tuşunun üzerine gelinir ve klavyeden “Enter” mouse ile Ok butonuna basılır. Programda aranılan metin bulunduğunda değişim için kullanıcıdan onay bekleyen bir diyalog kutusu ekrana gelir. Değişime onay için “Y” değişime hayır demek için “N” tuşuna basılır.

Şekil 8. Replace Diyalog kutusu
Search Again: Find menü komutu ile arama yapıldığında program içinde aranılan metine ilk karşılaşılan yerde arama kesilir. Aynı metini tekrar aramak için Search Again menü komutu kullanılır.
Goto Line Number: Program içinde istenilen program satırına hızlı bir şekilde ulaşılmasını sağlar (Şekil 9). Komutun kullanımıyla ekrana gelen diyalog kutusunda ayrılmış alana satır numarası yazılarak “Enter” tuşuna basılır
Write-Writeln
Pascal programlama dilinde yazma işlemi için WRITE ve WRITELN komutları kullanılmaktadır. Bu komutların genel kullanım yapısı şu şekildedir
Write(A1A2A3...An)
Writeln(A1A2A3...An)

İki kullanım şekli arasındaki fark Read ile Readln arasındaki fark gibidir. İfadeler Write ile yazdırıldıktan sonra kursör aynı satırda bekleyecektir Writeln ile yazdırılması durumunda ise kursör bir sonraki satıra geçecektir.
Var
san:integer;
......
begin
s:=3;a:=9;n:=5;
Write(s);
Write(a);
Write(n);
End.

Programın çalıştırılmasıyla elde edilen sonuç;
395
olacaktır.
Aynı değişkenleri Writeln ile yazdırdığımızda;
Var
san:integer;
......
begin
s:=3;a:=9;n:=5;
Writeln(s);
Writeln(a);
Writeln(n);
End

3
9
5
elde edilecektir.
Read-Readln
Pascal 'da okuma işlemi için kullanılan komutlar READ ve READLN olup genel kullanım yapısı şu şekildedir;
Read(A1A2A3...An)
ReadLn(A1A2A3...An)
Read ile Readln arasındaki fark: Read okuma işlemi tamamlandıktan sonra aynı satırda kalınmasını Readln ise yeni bir satıra gelinmesini sağlar. Bir Pascal programı içerisinde bu iki komutun kullanımı aşağıdaki program parçasında verilmiştir.
Var
san:real;
begin
Read(san)
end.
Okunacak değerlerin düzeni;
12.45 43.543 62.12
Aynı değerleri ReadLn ile okutturmak istersek;
Var
san:real;
begin
Readln(san)
end.
Okunacak değerlerin düzeni yukarıdaki okuma düzeni ile aynı olabileceği gibi her değer ayrı bir satırda verilebilir her hangi satırlarda verilebilir örnek olarak s a ve n değerleri aşağıdaki okuma düzeninde okutturulmuştur.
12.45 43.543
62.12

For-Do
For deyimi bir program parçasının herhangi bir boolean şartına bağlı olmaksızın belirlenen sayıda üstüste çalıştırılması için kullanılır. For deyiminin genel kullanım şekilleri aşağıda verilmiştir.
1. FOR Kontrol Değişkeni :=Başlangıç_Değeri TO Son_değer DO
Begin
İşlemler
End;
Bu kullanım şeklinde başlangıç değeri bitiş değerinden küçük olmak zorundadır. TO ifadesiyle başlangıçtan bitişe kadar artarak tekrar yapılacağını DO ifadesi de tanımlanan işlemlerin tekrarlanacağını bildirir
For-Downto
FOR Kontrol Değişkeni :=Başlangıç_Değeri DOWNTO Son_değer DO
Begin
İşlemler
End;
For deyiminin bu kullanım şeklinde başlangıç değeri bitiş değerinden daima büyük olup DOWNTO ifadesi de döngü değişkeninin tekrarlama işleminde azalacağını belirtir. DO ifadesi ise belirtilen işlemlerin döngü sayısınca tekrarlanacağını bildirir.
Turbo Pascal dilinde diğer programlama dillerinden farklı olarak başlangıç değerinden son değere artışlar/azalmalar birer birer olmaktadır. Aşağıdaki örnek programları inceleyiniz.
Program Hesap_plani;
Uses Crt; {Windows için Wincrt}
var i:byte;
Hesapkod:String[ 10] ;
Hesapadi:String[ 20] ;
begin clrscr;
for i:=1 to 5 do
begin
Write('Hesap Kodu ........:');Readln(HesapKod);
Write('Hesap Adı............:');Readln(HesapAdi);
end;
Readln;
end.
Örnek:Aşağıdaki örnek Program; 1'den 8'e kadar artan ve 9'dan 3'e kadar birer birer azalan içiçe for do döngülerinin kullanımını göstermektedir.
Program icice_for_ornek;
Uses crt; {Windows için Wincrt}
Var
ij:byte;
Begin
For i:=1 to 8 do
Begin
for j:=9 downto 3 do
Begin
Write(i*j:6);
end;
Writeln;
end;
Readln;
End.
Örnek: 'A' dan 'Z' ye kadar büyük harfleri ekrana yazdıran Pascal programı.
Program Odev;
var ch:=Char;
begin
Writeln('BÜYÜK HARFLER');
for ch:='A' to 'Z' DO
Write(Ch' ');
end.
Örnek. Klavyeden girilen bir ifadeyi tersten yazdıran program.
program terstenyazma;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var
mesaj:string;
il:byte;
begin
Write('Bir mesaj yazınız');
Readln(mesaj);
l:=length(mesaj);
Writeln(L);
for i:=L downto 1 do
Write(Copy(mesaji1));
End.


Repeat-Until
Bir program bloğunun belli bir şart sağlanıncaya kadar üst üste çalıştırılmasını sağlayan REPEAT deyiminin genel formu aşağıdaki şekildedir.
Repeat
.
Program Satırları
.
Until (Boolean Şartı)

Burada repeat tekrar etme anlamında olup tekrar etme işi UNTIL deyimindeki boolean ifadesi sağlanıncaya kadar devam eder. Bu deyim program satırları bölümüne herhangi bir şey yazılmaksızın kullanılabilir.
Bu döngünün en büyük avantajı belirli bir sayı ile sınırlandırılmamış olmasıdır. Boolean ifadesindeki şart sağlanıncaya kadar işlemlere devam edilmektedir.
Dikkat edilirse şart cümlesinin aldığı değer ne olursa olsun program bloğu bir kez çalışmaktadır.
Örnek : Aşağıda verilen Pascal programı karton fabrikasındaki kenar kesme ünitesinde kesme makinasından çıkan kartonların ortalama ağırlıklarını hesaplamaktadır. Karton ağırlığı olarak 0 girildiğinde programın çalışması sona ermektedir.
Program ornek_repeat;
uses wincrt;
var
isayi:integer;
toport:real;
begin
clrscr;
i:=0;top:=0;ort:=0;
Repeat
i:=i+1;
Write(i'. Kartonun Ağırlığını Giriniz =');
Readln(sayi);
Top:=top+sayi
Until (Sayi=0);
ort:=top/(i-1);
Writeln;Writeln;
Writeln(i-1' Adet Kartona ait Ağırlık Ölçümü Yapılmıştır.');
Writeln(i-1' Adet Kartonun Toplam Ağırlığı ='top:6:3);
Writeln('Girilen sayıların ortalaması ='ort:6:3);
repeat until KeyPressed;
end.

While-Do
Bir program bloğunun belli bir şart sağlandığı sürece üst üste icrasını sağlayan WHILE deyiminin genel yazılış şekli aşağıdadır.
While <şart cümlesi> Do BLOK
Do kelimesini takibeden blok WHILE deyimi tarafından döngüye sokulacak komut cümlelerini kapsar. Komut cümlesi sayısı birden fazla ise bu bloğun BEGIN...END deyimleri arasına alınması zorunludur.
WHILE ile REPEAT arasındaki fark; Repeat döngüsü şart cümlesi yanlış olduğu sürece While döngüsü ise şart cümlesi doğru olduğu sürece devam etmesidir.
Örnek : Repeat -Until ile yapılan örnek programı WHILE-DO ile yapalım.
program ornek_While;
uses wincrt;
var
isayi:integer;
toport:real;
begin
clrscr;
Write('1. Kartonun Ağırlığını Giriniz =');
Readln(sayi);
i:=1;top:=0;ort:=0;
While Sayi>0 do
begin
Top:=top+sayi;
i:=i+1;
Write(i'. Kartonun Ağırlığını Giriniz =');
Readln(sayi);
end;
ort:=top/(i-1);
Writeln;Writeln;
Writeln((i-1)' Adet Kartona ait Ağırlık Ölçümü Yapılmıştır.');
Writeln((i-1)' Adet Kartonun Toplam Ağırlığı ='top:6:3);
Writeln('Girilen sayıların ortalaması ='ort:6:3);
repeat until KeyPressed;
end

IF Deyimi
IF deyimi bir şartın doğru veya yanlış olmasına bağlı olarak programın belirli parçalarının çalışmasını veya çalışmamasını sağlar. IF deyimi
IF şart cümlesi THEN Blok1;
veya
IF şart cümlesi THEN Blok1 ELSE Blok2;
şeklinde kullanılabilir.
Buradaki şart cümlesi birbirlerine mantıksal operatörler ile bağlanmış bir veya birkaç ilişkisel operasyon veya bir tek boolean ifade olabilir. Aşağıdaki örnekleri inceleyelim:
IF A=B THEN ...
IF (A=B) AND (A=C) THEN ...
IF (A+1) < (B-1) THEN ...
IF (Cev In ['E' 'e']) THEN ...
Then sözcüğünü takiben bloklar birden fazla komut cümlesinden oluşurlar ise bu blokların BEGIN ve END deyimleri içine alınması zorunludur. IF deyiminin ikinci şekli yani ELSE' den sonra gelen komut veya komutlar dizisi geçerlilik kazanmışsa ELSE' den önce gelen komut cümlesinin yada End deyiminin sonuna ';' işareti konulmaz. Aşağıdaki örneklerden 1.si hatalı 2.si doğrudur.
IF A=B Then Writeln ('Eşit'); Else Writeln ('Farklı');
IF A=B Then Writeln ('Eşit') Else Writeln ('Farklı');
IF deyimi içinde kullanılan Blok1 ve Blok2 çeşitli komut cümlelerinden oluşabileceğine göre bu blokların içinde başka IF cümleleri de yer alabilir. IF deyimlerinin bu şekilde kullanılmasına iç içe IF deyimleri adı verilir. IF cümlesinde yer alan her iki bloğun geçerlilik kazanması söz konusu olamaz.
IF degisken_1 <kosul> degisken_2 then
begin
-----
islemler
-----
end;
Bu kullanım şekli IF deyiminin en yalın şekillerinden biridir. Degisken_1 ile Degisken_2 arasındaki koşulun durumuna göre THEN ifadesinden sonra gelen işlemler yapılır.
Örnek: Aşağıda verilen kodlarına göre daire üçgen ve dikdörtgenin çevresini hesaplayan Pascal programını yazınız.
1. Üçgen
2. Dikdörtgen
3. Daire

Program Cevre_Hesabi;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var
sekil:byte;
uzun1uzun2uzun3:real;
cevre:real;
Begin
Writeln('1. Üçgen');
Writeln('2. Dikdörtgen');
Writeln('3. Daire');
Write('Şeklin Kodunu Giriniz');
Readln(Sekil);
If Sekil=1 then
Begin
Write('Uçgenin 1. Kenar Uzunluğunu giriniz :');readln(Uzun1);
Write('Uçgenin 2. Kenar Uzunluğunu giriniz :');readln(Uzun2);
Write('Uçgenin 3. Kenar Uzunluğunu giriniz :');readln(Uzun3);
Cevre:=uzun1+uzun2+uzun3;
end;
If Sekil=2 then
Begin
Write('Dikdörtgenin Kısa Kenar Uzunluğunu giriniz:') ;
readln(Uzun1);
Write('Dikdörtgenin Uzun Kenar Uzunluğunu giriniz :');
readln(Uzun2);
Cevre:=2*(uzun1+uzun2);
End;
If Sekil=3 then
Begin
Write('Dairenin yarıçapını giriniz :');readln(Uzun1);
Cevre:=2*pi*Uzun1;
End;
Writeln('Seçilen Nesnenin Çevre Uzunluğu ='Cevre:8:2);
End.
Örnek : Aşağıda verilen kodlara göre birim dönüşümlerini veren Pascal programı yazınız.
Fahrenhayt 'tan (F) Santigrad 'a (C) : C=5/9*(F-32)
İnç 'ten (I) Santimetre 'ye (Cm) : Cm=2.54*I
Mil 'den (M) Kilometre 'ye (Km) : Km=1.6*M
Pound 'dan (P) Kilogram 'a (Kg) : Kg=0.45*P

Program metrik_cevrimler;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var kod:byte;
FCICmMKmPKg:real;
Begin
Writeln('Çevrim Kodları');
Writeln('1. Fahrenhayt -> Santigrad');
Writeln('2. İnç -> Santimetre ');
Writeln('3. Mil ->Kilometre ');
Writeln('4. Pound -> Kilogram ');
Write('Çevrim Kodunu Giriniz ='); Readln(Kod);
If Kod=1 then begin
Write('Fahrenhayt Değerini Giriniz ='); Readln(F);
C:=5*(F-32)/9;
Writeln('Santgrad Değeri ='C:7:2' °');
end;
If Kod=2 then
Begin
Write('İnç Değerini Giriniz ='); Readln(I);
Cm:=2.54*I;
Writeln('Santimetre Değeri ='Cm:7:2);
end;
If Kod=3 then
Begin
Write('Mil Değerini Giriniz ='); Readln(M);
Km:=1.6*M;
Writeln('Kilometre Değeri ='Km:7:2);
end;
If Kod=4 then
Begin
Write('Pound Değerini Giriniz ='); Readln(P);
Kg:=0.45*P;
Writeln('Kilogram Değeri ='Kg:7:2);
End;
End

If Then Else Yapısı
IF degisken_1 <kosul> degisken_2 then
begin
-----
islemler
-----
end
ELSE
begin
-----
islemler
-----
end;
Bu yapı kullanıldığında Degisken_1 ile Degisken_2 belirtilen koşulu karşıladıkları zaman THEN ifadesinden sonra gelen işlemler aksi halde ELSE ifadesinden sonra tanımlanan işlemler yaptırılır.
IF degisken_1 <kosul> degisken_2 then
begin
islemler1;
end
else
if degisken_3 <kosul> degisken4 then
begin
islemler2;
end
else
if degisken_5 <kosul> degisken6 then
begin
islemler3;
end;
Örnek:Aşağıdaki program klavyeden girilen yılın kaç gün olduğunu vermektedir. Programı inceleyiniz.
program deneme;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var
yil:integer;
begin
clrscr;
Write('Gun Sayisini ogrenmek istediginiz yili giriniz :');
readln(yil);
if (yil mod 4 )=0 then
begin
Writeln('Yil 366 gun');
End
Else
Begin
Writeln ('Yil 365 gun');
end;
readln;
end.

€r3N

Case ... Of
Bir değerin birden fazla değer ile karşılaştırmasını yapan ve bir eşitliğin bulunması halinde belli program parçalarının çalıştırılmasını sağlayan CASE deyiminin genel formu aşağıda verilmiştir.
CASE Kontrol Değişkeni OF
Etiket1 : Blok1 ;
Etiket2 : Blok2 ;.
Etiketn : Blokn ;
ELSE BLOK;
END;
Kontrol değişkeni real haricindeki standart tiplerden birine sahip olan bir değişkendir. CASE deyimi içindeki etiketler LABEL olarak tanımlananlardan farklıdır. Bunlar sabit değerler olup kontrol değişkeni ile aynı tipe sahiptir. Etiketi takip eden bloklar ise PASCAL komut cümlelerinden meydana gelir. Komut cümleleri birden fazla ise BEGIN END deyimleri arasına yazılması zorunludur. Etiketlerin dışında yazılan ELSE deyimi ve bunu takip eden blok seçimliktir
Örnek : Aşağıda kişinin yaşı girildiğinde yaşına uygun mesajlar veren bir Pascal programı verilmiştir
Program Yasdilim;
Uses wincrt; {Dos için CRT}
Var yas:integer;
Begin
Clrscr;
Write('Yaşınızı Giriniz :');
ReadLn(YAS);
CASE yas OF
0..5:Writeln('Yaşınız 0-5 arasında');
5..15:Writeln('Yaşınız 5-15 arasında');
15..35:Writeln('Yaşınız 15-35 arasında');
35..50:Writeln('Yaşınız 35-50 arasında');
50..85:Writeln('Yaşınız 50-85 arasında');
else Writeln('Çok Yaşayın');
end;
Readln;
End.
Örnek : Bir diyet uzmanı insanlara geliştirmiş olduğu değişik üç tür diyeti uygulamayı düşünmektedir.
1.tür diyet 60 kilo ve altındaki insanlara uygulanacak kilo aldırıcı program.
2.tür diyet 61 ile 80 kilo arasındaki insanlara uygulanacak kilo aldırmayan program.
3.tür diyet 81 ile 150 kilo arasındaki insanlara uygulanacak kilo zayıflatıcı programdır
Buna göre 10 kişi arasında yapılan bir anketle bu üç programa kaçar kişinin düştüğünü ve bu gruplardaki ortalama kiloları bulan bir PASCAL programını yazınız.

Program rejim_anket;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var kilogrp1grp2grp3ijk:integer;
grp1ortgrp2ortgrp3ort:real;
grp1topgrp2topgrp3top:integer;
BEGIN
for i:=1 to 10 do
begin
write('Kişinin Kilosunu giriniz :');Readln(Kilo);
case kilo of
0..60: begin
grp1:=grp1+1;
grp1top:=grp1top+kilo;
end;
61..80: begin
grp2:=grp2+1;
grp2top:=grp2top+kilo;
end;
81..150: begin
grp3:=grp3+1;
grp3top:=grp3top+kilo;
end;
end;
end;
grp1ort:=grp1top/grp1;
grp2ort:=grp2top/grp2;
grp3ort:=grp3top/grp3;
Writeln('1. Gruptaki kişi sayısı ='grp1' 1. Gruptaki kilo ortalaması ='grp1ort:8:2);
Writeln('2. Gruptaki kişi sayısı ='grp2' 2. Gruptaki kilo ortalaması ='grp2ort:8:2);
Writeln('3. Gruptaki kişi sayısı ='grp3' 3. Gruptaki kilo ortalaması ='grp3ort:8:2);
repeat until keypressed;
End.
Yukarıda verilen programda; for i:=1 to 10 do satırı ile yapılan işlemin 10 kez tekrar edileceği belirtilmektedir. (For .. do yapısı için 9. Bölüme bakınız.)
Örnek : Kare dikdörgen üçgen ve daire alan hesabı yapan bir Pascal programı hazırlanacaktır. Programda alanı hesaplanacak nesneyi belirttikten sonra ilgili alanın hesaplanabilmesi için CASE...OF yapısı kullanılacaktır.
program Sekillerin_alan_hesabi;
uses Crt; {Windows için Wincrt}
var Ch : char;
uzungenyukTabanycap: real;
Alan_KareAlan_DortgenAlan_UcgenAlan_Daire:real;
i:byte;
begin (* Ana program *)
Writeln;
Writeln('Lütfen Alan Hesabı Yapacağınız Nesneyi seçiniz :');
Writeln;
Writeln('[K]are');
Writeln('[D]ikdörtgen');
Writeln('[u]çgen');
Writeln('d[A]ire');
Writeln('[C]ıkış');
Write('Alan hesabı yapılacak nesne (K/D/U/A) ?=');
Readln(Ch);
case UpCase(Ch) of
'K' : begin
Write('Karenin kenar uzunluğu =');
Readln(uzun);
Alan_Kare:= uzun*uzun;
Writeln('Alan 'Alan_kare:12:4);
end;
'D' : begin
Write('Dörtgenin Genişliği = ');
Readln(gen);
Write('Dörtgenin Yüksekliği =');
Readln(yuk);
Alan_Dortgen:=gen*yuk;
Writeln(' Dörtgenin Alanı= 'Alan_Dortgen:12:4);
end;
'U' : begin
Write('Üçgenin Taban Uzunluğu =');
Readln(Taban);
Write('Üçgenin Yüksekliği =');
Read(yuk);
Alan_Ucgen:=taban*yuk/2;
Writeln('Üçgenin Alanı = 'Alan_Ucgen:12:3);
end;
'A' : begin
Write('Dairenin Çapı =');
Readln(Ycap);
Alan_Daire:= sqr(ycap)*Pi;
Writeln('Dairenin Çapı ='Alan_Daire:12:3);
end;
'C' : begin Writeln('Bitti');exit; end;
else Writeln(' Tanımsız giriş');
end;
end. (* Ana program sonu *)

Continue
Fortran programlama dilinde olduğu gibi tekrarlama çevrimini yeniden başlatır. Programcı bilgi girişlerinde kullanıcının sayısal olmayan bir giriş yapacağını varsayarak önlem almak amacıyla tekrarlama işlemlerini yeniden başlatmak için CONTINUE komutu kullanılır. Bu deyim PASCAL 7.0 ' da geçerlidir.
Program Continue_Kullanimi;
Uses Crt; {Windows için Wincrt}
Const
n=5;
var
sayaci:integer;
rakam :Array [ 1..n] of Real;
toplam:Real;
begin
clrscr;toplam:=0; sayac:=1;
While sayac < n do
begin
Write(Bir Sayı Giriniz:');
{$I-}
Readln(Rakam[ sayac] );
{$I+}
If IOResult >0 then
begin
Writeln('Rakam girmelisiniz');
CONTINUE;
end;
sayac:=sayac+1
end;
For I:=1 to sayac do
toplam:=toplam+rakam[ i] ;
Writeln('Toplam Sayı :'Toplam:7:2);
end.
Örnek program çalıştırıldığında kullanıcının hatalı bir giriş yapması halinde Run Time Error hatası oluşacaktır. Bu hatalı durum IORESULT hata durumu fonksiyonu ile kontrol ettirilerek programın kırılması önlenir ve CONTINUE komutu tekrarlama çevrimini tekrar başlatır. Ancak hata yoklama rutinleri {$I-} ile pasif duruma düşürülmüştür. IORESULT fonksiyon değeri kontrolü yapabilmek için {$I-} derleme komutu verilerek Pascal hata yoklama rutinleri pasif duruma alınmalıdır. Ancak kontrol işlemi bittikten sonra hata yoklama rutinleri {$I+} ile tekrar aktif duruma getirilmelidir.
Break
Turbo Pascal 7.0 programlama dilinde bir döngüyü kırarak sona erdirmek amacıyla kullanılır. Program içinde BREAK deyimiyle karşılaşıldığında içinde bulunduğu döngüden sonraki program satırının işler hale getirir. BREAK komutu FOR-DO REPEAT-UNTIL ve WHILE-DO döngülerinin içinde kullanılabilir.
Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için aşağıdaki örneği inceleyiniz. Örnek Programda i ve j gibi iki sayının çarpımı yapılmaktadır. i=j olduğu durumda içteki döngü BREAK deyimi ile kırılmakta ve i 'nin değeri bir üst değere arttırılarak programın çalışmasına devam edilmektedir.
Program break_kullanimi;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var ij:integer;
begin
clrscr;
for i:=1 to 10 do
begin
Writeln(i'. değeri ');
for j:=1 to 10 do
begin
if i=j then break; (* i=j olduğu takdirde içteki döngünün çalışması sona eriyor*)
Writeln(i:3' * 'j:3'= 'i*j:3);
end;
Writeln('Devam Etmek için ENTER tuşuna Basınız');Readln;
end;
end.

GOTO Deyimi
Programın çalışma yönünün değiştirilmesi için kullanılan GOTO deyiminin genel kullanımı şu şekildedir;
GOTO Etiket;
GOTO deyimi ile kullanılan etiket çalışma akışının yönlendirileceği noktayı gösterir. Bu etiketin programın tanım bloklarının olduğu yerde LABEL adı verilen bölümde tanımlanması gereklidir.
GOTO deyiminin kullanıldığı program bloğu içinde bulunması zorunludur. Etiket bir komut cümlesinin yani bir program noktasının etiketlenmesi için yazıldığında kendisinden sonra " : " karakterinin yazılması zorunludur.
GOTO deyimleri ile ana program ve alt programlar arasında veya bir alt program ile başka bir alt program arasında dallanma yapılamaz. Ayrıca IF CASE FOR REPEAT ve WHILE deyimlerinin blokları içine dallanılamaz. Ancak bu deyimler ile kullanılan bloklar içinden dışarıya dallanma yapılabilir.
Turbo PASCAL' daki kontrol ve döngü deyimlerinin etkinliği ve PASCAL programlarının yapısallığı GOTO deyimine ihtiyacı ortadan kaldırır. Basic ve Fortran' da yazılan programlarda bol miktarda görülen GOTO deyimlerine Pascal programlarında pek rastlanmamaktadır.
Örnek:Aşağıdaki program 1' den n sayısına kadar olan sayıların toplamını hesaplamaktadır. Program içinde üç kez GOTO deyimi kullanılmıştır. GOTO devam şeklindeki komut cümlesi şartsız diğerleri ise şartlıdır.
Uses crt; {Windows için Wincrt}
Var
IN : INTEGER;
Top : REAL;
Cev : Char;
Label
Basla Devam Son;
Begin
Başla:
Clrscr;
I:=0;
Top:=0;
Write('Bir sayı giriniz=');
Readln (N);
Devam:
I:=I+1;
Top:=Top+1;
IF I=N then goto son;
GOTO DEVAM;
Son:
Writeln('1 den' N'e kadar sayıların toplamı=' Top:5);
Writeln;
Write ('Devam Edecek misiniz :');
Readln (Cev);
IF Cev In ['E' 'e'] then GOTO Basla;
End.


Halt
Programın kararlaştırılan bir yerinde durdurulmasını sağlar. ENTER tuşuna basıldıktan sonra varsa HALT komutundan sonra tanımlanan program satırları çalıştırılır.
program halt_ornek;
begin
if 1 = 1 then
begin
WritelN('Halt Deneme 1');
if 2 = 2 then
begin
WritelN('Halt Deneme 2');
if 3 = 3 then
begin
WritelN('Halt Deneme 3');
Halt(1);
end;
end;
end;
Writeln(' Bu Çalıştırılamayacaktır');
readln;
end

Exit
Program işlem bloklarında tanımlanan herhangi bir koşulun gerçekleşmesi halinde program bloğunun akışını durdurur.
uses Crt; {Windows için Wincrt}
begin
repeat
if KeyPressed then Exit;
Write('Xx');
until False;
end.


Forward İfadesinin Kullanımı
Program içinde tanımlanan Prosedür blokları içinde bazılarının programın daha sonraki satırlarında tanımlanacağını belirten ifadedir. FORWARD deyimi sonra tanımlanacak prosedür bloğu devamında kodlanmalıdır.
Aşağıdaki örnek programda ASAMA2 prosedür bloğu devamında görülen FORWARD ifadesi blok bilgilerinin daha sonra tanımlanacağını belirtir. Program I>10 olduğu durumda sona erecektir
program procedure_ornekleri;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var i:integer;
Procedure Asama2;forward;
Procedure Asama1;
Begin
i:=i+1;
Write(I'.');
Asama2;
End;
Procedure Asama2;
Begin
Write(I*i'.');
if i>10 then halt;
readln;
Asama1;
End;
begin
clrscr;
i:=1;
asama1;
end.
Yukarıda verilen iki örnek programda procedure ismini takiben herhangi bir değişken adı yazılmadığına dikkat ediniz.
Kullanıcı Tanımlı Function Alt Programları
Pascal’da altprogramlar başlığı altındaki yapısal modüllerden bir diğeri de fonksiyonlardır (function). Function ve Procedure arasındaki farkı anlayabilmek için procedure ve function olarak ayrı ayrı yazılmış bir uygulama üzerinde duralım.
PROCEDURE Toplam(XY:integer; var Z:integer);
begin
Z:=X+Y;
end;
FUNCTION Toplam (XY:integer):Integer;
begin
TOPLAM:=X+Y;
end;
Örnekte toplam isimli alt yordam (Procedure) X ve Y tamsayılarının toplamını referans parametresi türündeki Z değişkeni aracılığı ile getirir. Procedure durumunda geri döndürülecek değer VAR ile tanımlanmış bir değişkene atanmaktadır. Fonksiyon olarak tanımlanan TOPLAM modülü ise toplamı kendisi getirmektedir. Fonksiyon sona erdirilmeden önce geri döndürülecek fonksiyonun ismine atanmaktadır. Toplam isimli fonksiyon integer tiptedir.
Procedure olarak yazılan TOPLAM alt programı ;
Toplam (A;B;T); (Procedure)
şeklinde çağırılırken function şeklinde geliştirilmiş Toplam alt programı ;
T:=Toplam(A;B); (Function)
komutuyla çağırılır.
Alt programlar
Yapısal programlamanın en önemli yaklaşımlarından biri temel uygulamayı bir takım parçalara bölerek gerçekleştirmektir. Pascal'da bu parçalar altyordam (procedure) veya fonksiyon (function) olarak kodlanır. Yapısal programlamanın temel tercih nedeni program modüllerinin bağımsız olarak geliştirilmeleri ve çalışıp çalışmadığının kolaylıkla anlaşılabilmesidir.
Alt programlar genellikle tekrar edilen işlemleri kolaylıkla yapabilmek için yazılırlar. Tekrar edilen işleme örnek olarak programımız içinde birden fazla yerde faktöriyel hesabı yapmamız gerekiyor ise bunu bir alt program ile hesaplatmamız halinde aynı işleme sahip program satırlarının tekrarı önlenecek programın takibi kolaylaşacak ve daha verimli hafıza kullanımı söz konusu olacaktır.
Bilgisayar dillerinin tamamında bulunan alt program yapısı PASCAL Programlama dilinde PROCEDURE ve FUNCTION türü alt programlar olmak üzere iki ayrı türdedir. Bu iki ayrı tür alt programlar birbirlerine benzer özellikler taşımalarına rağmen yapısallık ve icra açısından bazı farklılıklar içerirler.
Alt programlarda yapılacak işlemler ana program içinde nerede gerekiyor ise o noktada ilgili işlemleri yapan alt programın adı yazılarak devreye sokulur.
1.1 Alt Programlar Hakkında Genel Bilgiler
*Her alt programın bir başlığı bir tanım bloğu bir de icra bloğu vardır.
*Ana programlar PROGRAM deyimi prosedür alt programlar PROCEDURE fonksiyon alt programlar FUNCTION deyimi ile başlar.
*Alt program adının hemen yanında verilen parametreler değer transferi işlemleri için kullanılırlar. Bir alt programa değer transferi yapılarak her bir çalışmada verilen değişik değerlere bağlı olarak değişik sonuçlar üretmek mümkündür.
*Alt program isminin yanına parametre yazmak seçime bağlıdır. Eğer parametre yazılıyor ise bunlar procedure isminin yanına parantez içinde yazılırlar.
*Pascal programlama dilinde formal ve aktüel parametreler olmak üzere iki tür parametre tanımlanabilir. Formal parametreler programın tamamına ait olmayıp sadece değer transferi için kullanıldıklarından geçici paramatreler olarak isimlendirilebilirler. Yani bu parametreler ile sadece alt program içinde çalışılabilir. Ana programda alt programın çalıştırılması için yazılması gereken alt programın yanında yazılan parametreler ise Aktüel parametre adını alırlar. Burada aktüel ve formal parametrelerin sıralanış sayı ve tip bakımından aynı olması gerekir.
Procedure Alt Programlar
Bir pascal programında Procedure alt programlara erişim ve procedure alt programın program içindeki yeri aşağıdaki genel gösterim şeklinde verilmiştir.
Program ad_;
procedure Altprogram1;
begin
işlem blokları;
end;
procedure Altprogram2;
begin
işlem blokları;
end;
(* ANA PROGRAM*)
BEGIN
işlemler;
Altprogram1;
Altprogram2;
........
işlemler;
........
Altprogram1 ;
........
END.
Alt programlarda ana programlarda olduğu gibi sabit değişken ve çeşitli tip tanımlamaları yapılabilir. Yapılan bu tanımlamalar alt program aktif olduğu sürece geçerli olup alt programın çalışması sona erdiğinde alt programda tanımlanan değişken sabit ve tipler bellekten silinir.
Procedure işlem blokları iki şekilde kullanılır
1. Parametresiz Prosedürler
2. Parametreli Prosedürler
Parametreli Prosedürler
Ana program ve alt programlarda tanımlanan değişkenlerin farklı olması durumunda tercih edilirler. Ana programda tanımlanan değişken değerlerinin işleme alınmaları alt programda tanımlanan değişkenlere aktarılarak yapılır.
Parametreli prosedürlerde de tek yönlü ve çift yönlü olmak üzere iki ayrı tür değer transferi söz konusudur. Eğer procedure ismini takiben parametrelerin tanım cümlesi VAR ile başlıyorsa parametreler arasında çift yönlü değer transferi yapılacak demektir. Yani ana programda kullanılan değişkenler alt programa aktarılacak ve alt programın çalışması sona erdiğinde sonuç değerler ana programa transfer edilir.
Tek yönlü değer transferinde ise parametrelerin tanım cümlesi VAR ile başlamaz değer transferi ana programdan alt programa olur ve alt programın icrası sonunda ortaya çıkan sonuçlar ana programa transfer edilmez. Her iki tür için yazım örnekleri aşağıda verilmiştir.
Tek yönlü Transfer :Procedure Altyordam(X;Y;Z:integer;KAD:real);
Çift yönlü Transfer :Procedure Altyordam(VAR X;Y;Z:integer;VAR KAD:real);
Veri transferinde String değişken veya bir dizi değişken formal parametre olarak tanımlanamaz. String ve dizi değişkenler formal parametre olarak kullanılacaksa tip bildirisinin özel bir tip ismi olarak verilmesi gerekir. Aşağıda verilen örnekler sözü edilen kurala göre hatalı yazılmışlardır.
Procedure Altyordam(A:Array1..100 of real);
Procedure Altyordam2(S:String200);
Uygun tanımlamalar yapmak için Type bölümünden yararlanılmalıdır. Aşağıda verilen örnek tanımlar özel tip isimler kullanıldığı için geçerlidir.
Type
Oz=Array1..100 of real;
sozcuk=String200;

Procedure Altyordam(A:Oz);
Procedure Altyordam2(S:Sozcuk);
Ana programdan alt programa transfer sırasında tanım bloklarında kullanılan parametrelerin tipleri aynı olmak zorundadır. Aksi takdirde 'Tip Uyuşmazlığı' hatası meydana gelecektir.
Aşağıdaki örnek programları inceleyiniz.
program paramli1;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var
abt:integer;
procedure toplam(xy:integer);
begin
t:=x+y;
end;
begin
clrscr;
readln(a);
readln(b);
Toplam (ab);
Writeln(t);
end.

program paramli2;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var
abt:integer;
procedure toplam(xy:integer;var z:integer);
begin
z:=x+y;
end;
begin
clrscr;
readln(a);
readln(b);
Toplam (abt);
Writeln(t);
end.
Yukarıdaki programda X ve Y değerlerinin toplamları Writeln(t); program satırında ekrana yazdırılmaktadır. Aynı programda toplamı yazdırmak istenilen parametre değiştirildiğinde program hata verecektir. Aşağıdaki program derlendiği zaman çalışmayacak ve 3 nolu hata meydana gelecektedir. Programı yazarak hatanın nedenini anlamaya çalışınız.
program hatali_paramli;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var
abt:integer;
procedure toplam(xy:integer;var z:integer);
begin
z:=x+y;
end;
begin
clrscr;
readln(a);
readln(b);
Toplam (abt);
Writeln(z);
end.


Örnek 4: Aşağıdaki örnek programda dizgi isimli tek boyutlu bir dizi oluşturulmuş ve bu dizinin elemanları sıra ile 1-100 arasındadır. Bu dizi değer aldıkça altprograma değer transfer etmekte ve alt programda bu dizinin değerleri random komutu ile rastgele sayılardan oluşan yeni bir diziye aktarılmakta ve ana programa geri dönmektedir.
Program degerparametresi;
uses crt; {Windows için Wincrt}
type DiziTipi=Array[1..100] of integer;
var
Dizgi[IMG]http://www.*****.com/images/smilies/biggrin.gif[/IMG]iziTipi;
Yenidizi1Yenidizi[IMG]http://www.*****.com/images/smilies/biggrin.gif[/IMG]iziTipi;
K:word;
PROCEDURE Ornekleme(Pardizi[IMG]http://www.*****.com/images/smilies/biggrin.gif[/IMG]iziTipi;var YeniDizi[IMG]http://www.*****.com/images/smilies/biggrin.gif[/IMG]iziTipi);
begin
Yenidizi[k]:=Random(Pardizi[k])
end;
begin
for k:=1 to 100 do
begin
Dizgi[k]:=K;
Ornekleme(DizgiYeniDizi1);
Writeln(Dizgi[k]' 'YeniDizi1[k]);
end;
While not keypressed do
end.

Parametresiz Prosedürler

Bu tür alt programlarda; alt program içinde kullanılan değişkenler ana program içinde kullanılan değişkenler ile aynıdır. Bu nedenle ana program ile alt program arasında veri transferi yapılmasına gerek yoktur. Aşağıdaki örnek programlar Parametresiz Prosedür kullanımını açıklamaktadır.
program faktoriyel_hesabi;
uses crt; {Windows için Wincrt}
var fakt:longint;
ni:integer;
procedure islem1;
begin
fakt:=1;
for i:=1 to n do
begin
fakt:=fakt*i;
end;
end;
begin
clrscr;
Write('N sayısını giriniz =');
Readln(N);
islem1;
Writeln('N sayısının Faktöriyeli ='fakt:10);
repeat until keypressed;
end.
Yukarıda verilen programı çalıştırarak sonucu inceleyiniz.
Ekran komutları
Ekran komutları ekrandaki görüntü tasarımı için kullanılan komutlardır. Bu komutların program içinde kullanılabilmesi için program başlığı satırından sonra USES komutunda CRT (Windows programları için WINCRT) unit isminin yazılması gereklidir. Aksi halde ekran komutlarıyla ilgili yazılan komutlar Pascal derleyicisi tarafından tanınmayacaktır. En çok kullanılan ekran komutları aşağıda verilmiştir.
Clrscr
"Clrscr" CRT/WINCRT üniti içinde yer alan bir alt programdır. Ekranda daha önce yazılı olan ifadeleri silerek ekranın temizlenmesi amacıyla kullanılır.
GotoXY
Kursörü ekranın istenilen sütun ve satırına taşımak için kullanılır. Kullanımı;
GotoXy(SütunSatır);
şeklindedir. Normal bir ekran üzerinde 80 sütun ve 25 satır vardır.
Uses wincrt;
var
j:word;
begin
clrscr;
for j:=1 to 20 do
begin
gotoxy(jj);Write('Balıkesir Üniversitesi');
gotoxy(50-jj);Write('Balıkesir Üniversitesi');
end;
end.
Readkey
Klavyeden basılan karaktesi okumak için kullanılır. Bu fonksiyonun sonucu char tipi bilgidir. Turbo/Borland Pascal 7.0 'da tek başına kullanıldığında program bu komuta rastladığında herhangi bir tuşa basılıncaya kadar programın çalışması kesilir.
Uses wincrt;
var
tus:char;
begin clrscr;
Write('Balıkesir ');Readkey;
Writeln('Üniveristesi');Readkey;
end.
Readkey komutunun çok kullanıldığı uygulamalardan biri de basılan veya basılacak karakteri kontrol etmektir.
Aşağıda verilen örnek programda her B tuşuna basıldığında "Balıkesir Üniversitesi" yazmaktadır. Program ESC tuşuna basılarak durdurulmaktadır.
Uses wincrt;
var
tus:char;
j:word;
begin
repeat
tus:=readkey;
if upcase(tus)='B' then
Write('Balıkesir Üniversitesi');
until tus=#27;
end.

Keypressed
Klavyeden bir tuşa basılıp basılmadığını kontrol etmek amacıyla kullanılan bir komuttur. Aşağıda verilen örnek programı inceleyiniz.
Uses wincrt;
var
tus:char;
j:word;
begin
j:=0;
repeat
Write('Balıkesir Üniversitesi');
j:=j+1;
if keypressed then tus:=readkey;
if j=75 then
begin
clrscr;
j:=0;
end;
until tus=#27;
end.
Window
Ekranda pencere oluşturmak için kullanılan bir komuttur. Bu komut sadece Turbo/Borland Pascalda kullanılabilir. Kullanımı;
Window(X1Y1 X 2Y2);
X1 :Pencerenin sol sütun numarası (1-80)
Y1 :Pencerenin sol satır numarası (1-25)
X2 :Pencerenin sağ sütun numarası (1-80)
Y2 :Pencerenin sağ satır numarası (1-25)
Delay
Programın belirtilen süre kadar bekletilmesini sağlar. Delay (1000) komutu programın 1 sn bekletilmesini sağlamaktadır. Bu komut sadece Turbo/Borland Pascalda kullanılabilir.
uses crt;
begin
window(2056020);
REPEAT
DELAY(5); Write('BAÜ');
UNTIL keypressed;
end.
ClrEol
Kursörün bulunduğu konumdan satırın sonuna kadar bütün karakterleri silmek için kullanılır. Kursör bulunduğu konumda kalır.
uses winCrt;
begin
ClrScr;
Writeln('Günaydın Bugün nasılsınız?');
Writeln('Enter tuşuna Basınız...');
Readln;
GotoXY(12); {Kursör 2.satır 1.sütuna konumlandırılıyor}
ClrEol;
Writeln ('İyi olmanızı duymak güzel.');
end.
Highvideo
Ekrana yazılacak yazının parlak yazılmasını sağlar. Bu komut sadece Turbo/Borland Pascalda kullanılabilir.
Lowvideo
Ekrana yazılacak yazının mat yazılmasını sağlar. Bu komut sadece Dos için Turbo/Borland Pascalda kullanılabilir.
Normvideo
Ekrana yazılacak yazının normal parlaklıkta yazılmasını sağlar. Bu komut sadece Turbo/Borland Pascalda kullanılabilir.
Uses Crt;
Begin
Clrscr;
Highvideo;Writeln('Parlak');
Lowvideo;Writeln('Mat');
Normvideo;Writeln('Normal');
End.
WhereX
Kursörün üzerinde bulunduğu sütunun numarasını verir.
WhereY
Kursörün üzerinde bulunduğu satırın numarasını verir.
uses winCrt;
begin
Write('Şu anda kursör pozisyonu :'WhereX''WhereY);
end.
TextColor
Ekrana yazdırılacak yazının rengini ayarlamak için kullanılır. Bu komut sadece Turbo/Borland Pascalda kullanılabilir. Kullanımı;
Textcolor(Renkkodu/Adı);
Renklerin kodları aşağıda verilmiştir.
Renk Kod Adı
Siyah 0 Black
Mavi 1 Blue
Yeşil 2 Green
Turquaz 3 Cyan
Kırmızı 4 Red
Pembe 5 Magenta
Kahve 6 Brown
Açık gri 7 Lightgray
Koyu gri 8 Darkgray
Açık mavi 9 Lightblue
Açık yeşil 10 Lightgreen
Açık turquaz 11 Lightcyan
Açık kırmızı 12 Lightred
Açık pembe 13 Lightmagenta
Sarı 14 Yellow
Beyaz 15 White
Yanıp/sönme 128 Blink
Textcolor(0)=Textcolor(black)
Textbackground
Ekrana yazdırılacak yazının zemin rengini ayarlamak için kullanılır. Bu komut sadece Turbo/Borland Pascalda kullanılabilir. Kullanımı;
uses Crt;
begin
{ Siyah üzerinde yeşil karakterler}
TextColor(Green);
TextBackground(Black);
WriteLn('Merhaba');
{ Gri üzerinde yanıp sönen kırmızı karakterler}
TextColor(LightRed+Blink);
TextBackground(LightGray);
WriteLn('Günaydın!');
{ Mavi üzerinde sarı karakterler}
TextColor(14); { Yellow = 14 }
TextBackground(Blue);
WriteLn('nasılsın');
NormVideo; { Orijinal özellik }
End.
Sound/Nosound
Sound verilen frekanste ses üretmek için kullanılır. Nosound sound ile üretilen sesi ortadan kaldırmak için kullanılır. Bu komutlar sadece Turbo/Borland Pascalda kullanılabilir.
uses Crt;
begin
Sound(220);
Delay(200);
NoSound;
end

Diğer komutlar
Chr
Standart CHR fonksiyonu [ 0..255] arasındaki tam sayıların ASCII karşılığı olan karakteri vermektedir.
CHR fonksiyonuna doğrudan aktarılan tam sayı sayısal ifadeleri alfabetik karaktere çeviren bu fonksiyonun yaygın kullanımlarından biri de bilgilerin yazıcıya dökümü sırasında klavye üzerindeki komutların ya da kontrol karakterlerinin üretilmesidir. Aşağıdaki örnek programda bir yazıcıda kağıda üst üste basmak için ENTER tuşuna karşılık gelen ASCII 13 karakterini kullanmak amacıyla CHR fonksiyonundan yararlanılabilir.
Örnek:
Program Chr_Ornek;
Uses LST;
begin
Writeln('Endüstri'Chr(13)'Mühendisliği');
Readln;
end.
Concat
Bilgilerin birbirlerine eklenmelerini sağlayan alfa sayısal fonksiyondur. Ekleme işlemleri CONCAT fonksiyonu ile veya alfa sayısal bilgiler arasına + işareti konarak sağlanır. Concat fonksiyonu ile istenilen sayıda katar birbiri ardına eklenebilir. CONCAT fonksiyonunun kullanımı aşağıdaki örnek programda verilmiştir.
Örnek:
Program Ornek_Concat;
Uses Crt;{windows için Wincrt}
var
x1x2x3x4:String[ 20] ;
x5x6:=String[ 50] ;
begin clrscr;
x1:='Balıkesir '; x2:='Mühendisliği';
x3:='Universitesi ';x4:='Endüstri ';
x5:=Concat(x1x3x4x2);
Writeln('4 sözcüğün CONCAT ile birleştirilmesi');
Writeln(x5);
x5:=x1+x3+x4+x2;
Writeln('4 sözcüğün + ile birleştirilmesi');
Writeln(X5);
While Not keypressed do;
end.
Upcase
Pascal 'da okunan veya karşılaştırılması yapılan iki karakter dizisinde yazılan harflerin büyük veya küçük oluşu önemlidir. Upcase fonksiyonu küçük harfleri büyük harfe çevirir. Parametre olarak verilen karakterlerin alfabetik olmaması durumunda herhangi bir işlem yapılmaz.
Örnek :
var
s : string;
i : Integer;
begin
Write('Bir Karakter Dizisi Giriniz: ');
ReadLn(s);
for i := 1 to Length(s) do
s[i] := UpCase(s[i]);
WriteLn('KARAKTER DİZİSİ BUYUK HARFE DÖNÜŞTÜ 's);
Readln;
end.
Copy
Bir karakter dizisinde belirlenen bir bölgeden istenilen uzunlukta bir parçanın kopyalanması için kullanılan fonksiyondur.
Örnek:
uses crt; {windows için Wincrt}
var s: string;
begin
Clrscr;
s:= 'Balikesir Üniversitesi'
WriteLn(Copy(s11 4));
repeat until keypressed;
end.
Programın çıktısı; Univ şeklinde olacaktır.
Delete
Delete fonksiyonu bir karakter dizisi içindeki belirli bir alt karakter dizisinin silinmesi için kullanılan standart fonksiyondur. Copy komutunda olduğu gibi silinecek ilk karakterin karakter dizisinin kaçıncı elemanı olduğu ve kaç eleman silineceği ifade edilmelidir.
Örnek:
Var s: string;
begin
S:='Endüstri Mühendisliği Bölümü';
Delete(s1021);
WriteLn(s);
end.
Programın Çıktısı: Endüstri şeklinde olacaktır.
Length
Length fonksiyonu bir karakter dizisinin uzunluğunu hesaplamak amacıyla kullanılır. Hesaplama sırasında karakter dizisi arasında boşluklar var ise bunları da bir karakter olarak kabul edecektir.
Örnek:
Program length_ornek;
uses crt; {windows için Wincrt}
var i:string[39];
begin clrscr;
i:='Endüstri Mühendisliği Bölümü';
WriteLn('Uzunluk = ' Length(i));
end.
Programın Çıktısı: Uzunluk = 28 şeklinde olacaktır.
Str ve Val
Sayısal giriş ve çıkış işlemleriyle ilgili olarak Pascal komutları arasında kullanılan Str ve Val deyimleri birbirlerinin tam tersi işlemleri yaparlar. Str girilen sayısal karakterlerin karakter dizisine çevirirken Val bunun tersine olarak karakter dizisi olarak girilen rakamsal bilgileri sayısal karakterlere dönüştürür. Grafik ekranda sayısal ifadelerin direkt olarak yazdırılması mümkün olmaması nedeniyle sayısal ifadenin str ile string ifadeye dönüştürülerek yazılması gerekir. Yine grafik ekrandan sayısal bilgi girişi yapılamamakta ancak string olarak bilgi girişi yapılabilmektedir. String olarak girişi yapılan sayısal ifade val fonksiyonu ile sayısal ifadeye dönüştürülmesi gerekir.
Aşağıdaki örnekte klavyeden iki veri girilmektedir. İlk Val fonksiyonuyla k1 kontrol değişkeni O iken S1 değişkenindeki rakam karakterleri sayısal karakterlere çevrilerek R1 ondalıklı sayısal değişkenine verilir. Aynı işlem ikinci Val fonksiyonuyla da yapılır. Elde edilen R1 ve R2 rakamları çarpılarak R3 değişkenine atanır ve uygun yazım formatıyla ekrana yazılmaktadır.
Örnek:
var s1s2:string;
k1k2:integer;
r1r2r3:real;
begin
readln(s1);readln(s2);
Val(s1r1k1); Val(s2r2k2);
r3:=r1*r2;
Writeln(r3:10:2);
end.
Pos
Pos fonksiyonu bir karakter dizisinin veya karakterin diğer bir karakter dizisi içinde olup olmadığını varsa kaçıncı karakterden başladığını (Başladığı karakterin ana karakter dizisindeki sıra numarasını) verir. Aşağıdaki 1. örnek programda s isimli karakter dizisinde boşluk olup olmadığı aranmakta ve boşluk var ise bu karakter dizisinin önüne boşluk sayısınca 0 yerleştirilmektedir. 2. örnek programda i ismi verilen karakter dizisi içindeki j karakter dizisinin konumu araştırılmaktadır. 3. Örnekte ise k isimli bir karakter dizi içinde $ işareti olup olmadığı araştırılmaktadır.
Örnek 1:
Program Ornek_pos1;
var s: string;
begin
s := ' 123.5';
{ Boşlukları sıfıra çevir }
while Pos(' ' s) > 0 do
s[Pos(' ' s)] := '0';
Writeln(S);
Readln;
end.
Örnek 2:
Program Ornek_Pos2;
var i:string[28];j:String[12];
begin clrscr;
i:='Balıkesir Üniversitesi';
j:=' Üniversitesi';
Writeln(i);Writeln(j);
Writeln('i içinde J nin başlama konumu ='pos(ji));
Writeln;
Readln;
end.
Örnek 3:
Program Ornek_pos3;
var k:string;
begin
k:='123sadsdg&jdfjdsh$fdsf'
if pos('$'K)<>0 then
begin
writeln (' K isimli karakter dizisi içinde $ işareti bulundu');
end
else
Writeln('Aranılan karakter bulunamadı');
end;
end.
Bu örnek programda aranılan alt karakter bulunamaz ise bu durumda fonksiyon sıfır değerine sahip olacak ve program else ile başlayan satıra dallanacaktır.
Sistem Birimi ve Giriş Çıkış Elemanları
Burada kısaca anlatılacak olan giriş/çıkış komutları Turbo Pascal dosyaları anlatılırken detaylı bir şekilde anlatıldığından burada sadece alfabetik sırada isimlerinin verilmesi ile yetinilecektir.
Giriş/çıkış elemanları çok genel olarak programların çalıştırılmasıyla oluşacak dosyaların manyetik ortama yazdırılmalarıyla ilgili komut ve deyimler olarak tanımlanabilir. Bu deyim ve komutlar alfabetik sıraya göre; Append Assign Close Erase Read Readln Write Writeln Reset Rewrite Rename Flush vb. 'dir.
Sistem Birimi ve Standart Matematik Fonksiyonlar
Turbo Pascal matematik ağırlıklı mühendislik bilimleri içinde son derece uygun bir dildir. Bir çok temel işlevi yerine getiren matematiksel fonksiyonlar Turbo Pascal'ın sistem birimi içerisinde tanımlanmıştır.
Turbo Pascal sistem birimi içinde standart olarak bulunan standart matematiksel fonksiyonlar ve kullanımları ile ilgili örnekler aşağıda alfabetik sırada verilmiştir.
Abs
Herhangi bir sayısal sabit veya değişkenin mutlak (işaretsiz) değerini verir.
Örnek:
Program ABS_fonksiyonu;
var
r: Real;
i: Integer;
begin
r := Abs(-4.3); i := Abs(-157);
Writeln(r:4:1i:8);
end.
ArcTan
Aşağıdaki örnekte R isimli real parametre ile verilen argümanın radyan cinsinden arktanjantını verir. Radyanı dereceye çevirmek için 180/pi ile çarpmak gereklidir.
Örnek:
Program ArcTan;
var
R: Real;
begin
r:=1;
R := ArcTan(r)*180/pi;
writeln(r:5:1);
end.
Cos
Derece olarak verilen bir açı değerinin radyana çevrilmesiyle trigonometrik kosinüsünü hesaplar. Açı değerini radyana çevirmek için pi/180 ile çarpmak gerekir.
Örnek:
Program cosinus_Fonksiyonu;
var
rAci: Real;
begin
aci:=90;
R := Cos(aci*pi/180);
writeln(r:5:1);
end.
Exp
Exp fonksiyonu doğal logaritma parametresi olan e'nin üstel değerini hesaplar. Aşağıdaki örnek program parçasında e'nin 1. üstel değeri (e1 ) hesaplanılmaktadır.
Örnek:
Program Exp_Fonksiyonu;
begin
Writeln('e = 'Exp(1.0));
end.
Frac
Gerçel bir sayının desimal noktadan sonraki kesirli kısmını verir.
Örnek:
Program frac_fonksiyonu;
var
f1f2: Real;
begin
f1 := Frac(4233.1987);
f2 := Frac(-4233.1987);
Writeln(f1:6:4' 'f2:6:4);
end.
Int
Gerçel sayıların tamsayı bölümünü integer tipinde verir.
Örnek:
Program Int_Fonksiyonu;
var f1f2: Real;
begin
f1 :=Int(4233.1987);
f2 :=Int(-4233.1987);
Writeln(f1:6:0f2:6:0)
end.
Ln
Girilen bir sayının e tabanına göre logaritmasını alır.
Örnek:
Program Ln_Fonksiyonu;
var
emn: real;
begin
mn:=2;
e := Exp(mn);
Writeln('ln(e) = 'ln(e));
end.
Odd
Tamsayı parametrelerin tek sayı olup olmadığının tesbitinde kullanılır.
Örnek :
Program odd_fonksiyonu;
uses crt;
var i:byte;
begin clrscr;
for i:=1 to 20 do
begin
if Odd(i) then
Writeln(i' Tek Sayıdır ')
else
Writeln(i ' Çift Sayıdır');
end;
delay(2000);
end.
Ord
Char byte integer boolean vb. şeklinde bildirilmiş parametrelerin tamsayı değerlerini verir. Örneğin Char ile kullanılması durumunda karakterin ASCII kodu elde edilir.
Örnek :
Program ord_Fonksiyonu;
var ch:char;
begin
for ch:='A' to 'Z' do
Writeln(Ch' icin ASCII Kod 'Ord(ch));
Readln;
for ch:='a' to 'z' do
Writeln(Ch' icin ASCII Kod 'Ord(ch));
end.
Pi
Pi olarak bilinen matematiksel sabitin değerini verir. Pascal programında diğer programlama dillerinde olduğu gibi pi sayısının ayrıca tanıtılmasına gerek yoktur.
Örnek :
Program Pi_fonksiyonu;
var d:real;
begin
Write('Dairenin çapını giriniz :');
Readln(D);
Writeln('Dairenin çevresi = 'Pi*D:10:5[IMG]http://www.*****.com/images/smilies/smile.gif[/IMG];
end.
Random
Rastgele bir sayı üretir. Üretilen rastgele sayı random ile belirtilen sayıdan küçük olmaktadır.
Örnek:
Program Random_Fonksiyonu;
uses Crt; {Windows için Wincrt}
begin
Randomize;
repeat
Writeln (Random(99));
until KeyPressed;
end.
Round
Gerçel sayıların kurala uygun bir şekilde yuvarlatır ve yuvarlatılmış tamsayı olarak verir. Elde edilen yuvarlatılmış sayı yine real tipte saklanır.
Örnek:
Program Round_fonksiyonu;
begin
Writeln(1.499 ' 'Round(1.499)' a yuvarlatıldı');
Writeln(1.5 ' 'Round(1.5)' a yuvarlatıldı');
Writeln(1.499 ' 'Round(-1.499)' a yuvarlatıldı');
Writeln(-1.5 ' 'Round(-1.5)' a yuvarlatıldı');
end.
Sin
Derece olarak verilen bir açı değerinin radyana çevrilmesiyle trigonometrik sinüsünü hesaplar. Açı değerini radyana çevirmek için pi/180 ile çarpmak gerekir.
Örnek :
Program sinus_Fonksiyonu;
var
rAci: Real;
begin
aci:=90;
R := Sin(aci*pi/180);
writeln(r:5:1);
end.
Sqr
Verilen bir parametrenin karesini verir. Genel kullanım şekli;
Kare:=sqr(sayi);
Sqrt
Verilen bir parametrenin karekökünü verir. Genel kullanım şekli;
Karekok:=sqrt(sayi);
Örnek:
Program Sqr_ve_sqrt;
var say:real;
begin
Write('Karesi alınacak sayıyı giriniz =');
Readln(say);
Writeln(say:10:2' in Karesi ' Sqr(say):10:2);
Writeln(Sqr(say):10:2' nın karekökü'Sqrt(sqr(say)):10:2);
end.
Trunc
Verilen bir gerçel sayının tamsayı kısmını verir ve sonucu tamsayı tipinde saklar.
Örnek:
Program Trunc_Fonksiyonu;
var f1f2f4:real;
f3:integer;
begin
f1:=34.56;f2:=11.9;
f4:=f1/f2;
f3:=Trunc(f1/f2);
Writeln(f4:8:2' 'f3);
end.
Örnek: Aşağıda verilen programda round ve trunc deyimlerinin birlikte kullanımları verilmiştir.
Program round_ve_trunc;
Var
VizefinalOrt:integer;
Begin
Readln(vizefinal);
Ort:=Trunc(round(vize*0.4+final*0.6));
Writeln(Vize:10Final:10Ort);
End.

Pascal Sözcükleri
Turbo Pascalda kendi işlevleri dışında kullanılamayacak olan sözcükler vardır. Bu sözcükler ayrılmış sözcükler olarak tanımlanmakta olup programcı tarafından yeniden tanımlanamaz bir değişken ismi olarak kullanılamaz veya değiştirilemezler. Bu sözcüklerin isimleri aşağıda verilmiştir:
And Asm Array Begin
Case Const Constructor Destructor
Div Do Downto Else
End File For Function
Goto If Implementation In
Inline Interface Label Mod
Nil Not Of Object
Or Packed Procedure Program
Record Repeat Set Shl
Shr String Then To
Type Unit Until Uses
Var While With Xor
Tanıtıcılar
Pascal programlama dilinde icra bloğu içinde kullanılan değişkenler VAR tanım bloğu içinde sabitler ise CONST bloğu içinde tanımlanır. Örneğin AB değerleri değişken ve C değeri sabit ise bu değerlerin programın tanım bloklarında ifade edilmesi aşağıdaki şekilde olacaktır.
VAR A;B:REAL;
CONST C=12:INTEGER;
Burada VAR’dan sonra gelen REAL ifadesi A ve B değişkenlerinin gerçel sayı veri tipinde olduğunu belirtirken CONST’dan sonra gelen INTEGER ifadesi C sayısının integer veri tipi olduğunu belirtmektedir.
Pascal Programlama dilinde kullanılan değişik veri tiplerinin tanımları ve geçerli olduğu alanlar aşağıda tanımlanmıştır.
Özel Semboller
Bir Pascal programında kullanılabilecek özel semboller A’dan Z’ye büyük ve a’dan z’ye küçük İngiliz alfabesi harfleri 0-9 arası rakamlardır. Pascal programlama dilinde kullanılan diğer bazı semboller ve anlamları aşağıda tanımlanmıştır.
> < = Herhangi değişken ve sabitlerin karşılatırılmasında kullanılır.
[ ] Bu işaret içine diziye ait indis numarası yazılır.
( ) Veri okunması yazılması yazılacak/okunacak bilgilerin başlangıç ve bitişlerinde kullanılır.
.. İndisli değişken eleman tanım ayırıcı.
; Pascal komut ve deyimlerini birbirinden ayırmak için kullanılırlar.
’ Alfasayısal bilgilerin tanımlanmasında kullanılır. Bilgilerin başlangıç ve bitişlerinde kullanılmaktadır.
Değişken tanımlarında okunacak yada yazdırılacak bilgiler arasında ayıraç olarak kullanılır.
: Bilgi karakter yapı tipi tanımlamalarında ve sayısal bilgilerin çıkış formatlarında kullanılır.
. Bir gruba bağlı bir alt grup veya bir kayıt saha ismi tanımlarında elemanlandırma işareti olarak sabit bilgilerdeki rakamların ondalık işareti olarak ve pascal programlarının sonunu belirlemek amacıyla kullanılır.
:= İşaretin solundaki değere sağındaki bilgiyi atama işlemini yapar.
{ } Açıklama ifadelerinin başlangıç ve bitimlerinde kullanılır.
(* *) Açıklama ifadelerinin başlangıç ve bitimlerinde kullanılır.

Aritmetik İşlem İşaret Karakterleri
Program içinde yapılacak aritmetik işlemlerde kullanılır.
+ Toplama işlemi ve karakter katarlarının birleştirilmesinde kullanılır
- Aritmetik işlemlerin yapılmasında çıkarma işlemi amacıyla kullanılır
* Aritmetik işlemlerin yapılmasında çarpma işlemi amacıyla kullanılır
/ Aritmetik işlemlerin yapılmasında bölme işlemi amacıyla kullanılır
Aritmetik İşlemlerde İşlem Öncelik Sıraları
Öncelik Sırası Aritmetik İşlem ve bağıntılı tanımlar
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10 İşaretli sayısal bilgiler
Parantez içindeki işlemler
Aritmetik fonksiyonlar
Üs alma
Çarpma ve Bölme
DIV tam sayıya bölme deyimi
MOD (Bölme işleminde kalan bulma işlemi)
Toplama ve çıkarma
Mantıksal ilişki ifadeleri (= ><)
Bağlantı ifadeleri (notandorxor)
İşlem Önceliğinde Bazı Kurallar:
• Aynı öncelik sırasına sahip işlemlerde hangisi önce tanımlanmış ise önce onun işlemi gerçekleştirilir.
• İşlem öncelik sırası küçük olan bir aritmetik işlemin önce yapılması isteniyorsa parantez içine alınmalıdır.
• İç içe birden fazla parantez kullanılması durumunda işlem öncelik sırası daima en içteki paranteze ait işleminindir.

PASCAL DERS NOTLARI

Pascal'da yazılabilecek en küçük program aşağıdaki gibidir.

Begin

End.
Yukarıda gösterilen küçük program parçasından da anlaşılacağı gibi pascalda bir program begin ile başlar end. ile sona erer.
Pascal'da bir program yapısını biraz daha genişletecek olursak;
Program programadı;
Tanımlamalar
Procedure ve functionlar
Daha açık anlatımıyla;

Program programadı;
Uses unitler
type Özel veri tipleri
Const Sabitler
Label etiketler
var değişken veya değişkenler
begin

end.
*Yukarıda kullanılan tanımlamlarda koyu harf ile yazılan kelimeler komutları ifade etmektedir.
Program komutu; yazdığınız programa bir isim vermek için kullanılır. Fakat bu görülen satır kullanılmak zorunda değildir. Bu komut kullanıldığı zaman dikkat edilmesi gereken husus şudur. Programa verdiğiniz isim boşluk karakteri içermemelidir. Şayet verdiğiniz isim iki kelimeden oluşuyorsa kelimeler arasında _ karakteri kullanılmalıdır. Örneğin; Program ilk_programım
Unit komutu; bu komut pascal'ın unit'lerini veya kendi yazdığınız unitleri kullanmak içindir. Unit birden fazla procedure veya functiondan oluşan bir program parçasıdır. İleride procedure veya fonksiyon kavramı açıklandığında unit kavramı da daha iyi anlaşılacaktır. Ama bu noktada şunun bilinmesinde fayda vardır: İleride de görüleceği üzere pascal'da kullanılacak olan komutların çoğu unit'ler içerisinde bulunan birer procedure veya fonksiyondur.
Type komutu; özel veri tipleri tanımlamak için kullanılır.
Const komutu; sabit tanımlamak için kullanılır.
Label komutu; etiket tanımlamak için kullanılır.
Var komutu; istenen tiplerde değişken tanımlamak için kullanılır.
Yukarıda belirtilen program yapısında bulunan sıra sabittir. Fakat bir programın içerisinde bazı kısımlar hariç hepsi bulunmak zorunda değildir. Zorunlu olan kısımlar ; Uses begin ve end. kısımlarıdır.
Pascal'da kullanılan bazı semboller
*#Sembol#* *#Anlamı#*
= Karşılaştırma işlemi için kullanılır.Eşitse.
<> Karşılaştırma işleminde kullanılır.Eşit değilse.
:= Değişkenlere değer atama için kullanılır. a:=5 gibi.
{ } veya (* *) Açıklama yapmak için kullanılır. Basic'teki REM komutuyla aynı işi görür.
: Değişken tanımlamalarında değişken isminden sonra değişken tipini belirlemeden önce kullanalır. a:integer gibi.
; Her satırın sonunda (istisnalar dışında) kullanılır.
Değişken isimlerini belirlerken uyulacak kurallar:
1. Değişken isimleri harf veya _ ile başlamalıdır.
Örneğin: ilk _ilk gibi.
2. İçerisinde boşluk karakteri bulunmamalıdır. Bu kuralı program komutunu anlatırken öğrendiğinizi hatırlayınız.
Örneğin: ilk_sayison_sayi gibi.
3. Pascal'da kullanılan komutlar değişken ismi olamaz.
Örneğin: Begin var gibi.
4. Değişken isimleri arasında özel karakterler bulunamaz. (+-*) gibi.
Örneğin: ilk+sayi ilk-sayi gibi.
5. Değişken isimlerinde türkçe karakterler kullanılamaz. (şğİç gibi)
6. Değişken ismi harf ile başladıktan sonra ikinci karakteri sayı veya _ olabilir.
Örneğin:a1a_b gibi
String İfadeler:
String ifadeler kısaca; Üzerinde sayısal işlem yapılamayan ifadeler olarak tanımlanabilir.
Pascal'da string ifadeler '' işaretleri arasında belirtilir.
Örneğin: 'Isparta' 'Keçiborlu''Fenerbahçe' gibi.
VERİ TİPLERİ
Tamsayı Tipleri
Tip Adı Sınırları Kapladığı Alan
Shortint -128 127 1 Byte
Byte 0 255 1 Byte
Integer -32768 32767 2 Byte
Word 0 65534 2 Byte
Longint -2147483648 2147483647 4 Byte

Gerçek (Reel) Sayı Tipleri
Tip Adı Sınırları Kapladığı Alan
Real 2.9*10^-9 1.7*10^38 6 Byte
Single 1.5*10^-45 3.4*10^38 4 Byte
Double 5.0*10^-324 3.4*10^308 8 Byte
Extended 3.4*10^-4932 1.1*10^4932 10 Byte
Comp (-2^63)+1 (2^63) -1 8 Byte
STRİNG TİP:
Üzerinde matematiksel işlem yapılmayan alfasayısal değişkenleri tanımlamak için kullanılır.
Örneğin:
a:string şeklinde bir değişken tanımlarsanız 255 karakterlik bilgi alır.
a:string[n] şeklinde bir değişken tanımlarsanız n karakterlik bilgi alır.
CHAR TİP:
Sadece bir karakterlik bilgi için kullanılır.
String Tipi
Tip Adı Kapladığı Alan
Char 1 Byte

BOOLEAN TİP:
Sadece True (doğru) veya False(Yanlış) değerlerini alabilen bir değişkendir.
String Tipi
Tip Adı Kapladığı Alan
Boolean 1 Byte
TANIMLAMA BLOKLARI

Var tanımlama Bloğu:
Kullanımı:
Değişkenismi:tip;
Birden fazla değişken tanımlanacak ve aynı tipte olacaksa:
Değişkenismi1 Değişkenismi2:tip;

Örnek:
Var
a:integer;
isim:string[10];
ortalama:real;
sayi1sayi2:byte;

Const tanımlama bloğu:
Daha öncede anlatıldığı gibi sabit tanımlama bloğudur.
Kullanımı:
Const
Sabit adı=değer;
Biçiminde kullanılırsa sabite verilen değer program içerisinde değiştirilemez.
Sabit adı:tip=değer;
Biçiminde kullanılırsa sabite verilen değer ilk değer olarak kabul edilir ve program içerisinde bu değer değiştirilebilir.

Örnek:
Const
Pi=3.14;
Sayi:integer=15;

OPERATÖRLER:

Div: Bir bölme işleminde bölümü verir.
Örnek:
15 div 5 =3

Mod: Bir bölme işleminde kalanı verir.
Örnek:
5 mod 4 =1
String Tipi
Operatör İşlevi
Not Değil
Or Veya
And Ve
Xor Veyadeğil
= Eşit
< Küçük
> Büyük
<= KüçükEşit
>= BüyükEşit
<> Farklı
TURBO PASCAL KOMUTLARI

GİRİŞ - ÇIKIŞ KOMUTLARI

Write - Writeln:

Sabitlerin değişkenlerin ve işlem sonuçlarının ekrana basılmasını sağlayan komuttur. Yani basic'teki print komutuyla aynı işlevi görür.

Kullanımı:
Writeln(ifade)

Write(ifade)

Writeln komutu kullanıldığı zaman parantez içerisinde verilen ifade ekrana basıldıktan sonra cursor bir alt satıra iner ve diğer ifadeler buradan itibaren yazılmaya devam eder. Write komutu kullanıldığında ise cursor parentez içerisinde verilen ifade yazıldıktan sonra yazılan ifadenin hemen sonunda bekler ve diğer ifadeler buradan itibaren yazılmaya devam eder.

Şayet bir string ifade akrana basılmak isteniyorsa '' işaretleri arasında parantezler içerisine yazılmalıdır. Bir sabit veya değişken ekrana basılmak isteniyorsa; parantezler içerisine sabit veya değişkenin isminin yazılması yeterlidir. Burada dikkat edilmesi gereken husus şudur: Birden fazla sabit veya değişkeni aynı anda ekrana basmak istiyorsanız aralarına virgül koyarak yazmalısınız.

Eğer hem bir string ifade hem de bir değişken veya sabiti beraber ekrana basmak istiyorsanız; değişen veya sabitten sonra veya önce virgül kullanmalısınız.
Örneğin; writeln(a'a') veya
writeln('b' b)

Şimdi bu komutu kullanarak birkaç örnek yazalım.

Örnek 1:
Program ekrana_yaz;
begin
writeln('İlk programım');
end.
Bu program çalıştırıldığında ekrana İlk Programım stringini yazacak ve sonlanacaktır. Sonuçta ekranda çıktıyı şu an için göremiyorsunuz Alt+F5 tuşlarına basın ekranda yadığınız string ifadenin basılı olduğunu göreceksiniz. Burada şu noktaya da dikkat etmeyi unutmayın. Cusor bir aşağı satırda beklemektedir.

Aynı programı şu şekilde yazarsak.
Program ekrana_yaz;
begin
write('İlk programım');
end.
Bu program da yukarıdaki programla aynı çıktıyı verecektir. Aralarındaki tek fark bu sefer cursorun bir alt satıra geçmeyip string ifadenin hemen sonunda beklemesidir.

Örnek 2:
Mesela çıktısı aşağıdaki gibi olan bir program yazmaya çalışalım.
Süleyman Demirel Üniveristesi
Keçiborlu Meslek Yüksekokulu

begin
writeln('Süleyman Demirel Üniversitesi');
write('Keçiborlu Meslek Yüksekokulu');
end.

Örnek 3:
Şimdide iki değişken tanımlayalım ve bunların toplamlarını ve farklarını ekrana basan bir program yazalım.

var
ab:byte;
begin
a:=65;
b:=25;
writeln('a+b='a+b);
writeln('a-b='a-b);
end.

Sayısal Bilgilerin Formatlı Olarak Yazdırılması
Burada amaç sayısal ifadeleri sağa dayalı olarak yazdırmaktır.

Tamsayı ifadeler için kullanımı:
Kullanımı:
writeln(ifade:uzunluk)
write(ifade:uzunluk)

Burada uzunluk yazılan sayısal ifadeninitolam hane sayısını belirtir. Verilen ifade bu alana sağa dayalı olarak yazılır.

Örnek 4:
begin
write(1:6);
end.

Bu program sonuçta 1'i 6 hane sağa kaydırır ve 6. haneye yazar.Yani sonuç şöyle olur.
1
şeklinde bir çıktı olur.

Clrscr:
Gerçi bu komut bir giriş çıkış komutu değildir ama burada anlatmanın gerekli olduğunu düşünüyorum. Clrscr komutu ekran temizleme komutudur ve crt unit'i içerisinde bulunur. Yani bu şu anlama gelmektedir. Bu komut kullanılacağı zaman mutlaka uses crt komut satırı kullanılmalıdır.


Örnek 5:
uses crt;
begin
clrscr;
write('Merhaba');
end.

Read - Readln:

Klavyeden bilgi almak için kullanılan komuttur. Basic'teki input komutuyla aynı işlevi görür.

Kullanımı:
read(değişken veya değişkenler)
readln(değişken veya değişkenler)
Şayet değşkenler birden fazlaysa aralarına virgül koyulur.

Bilindiği gibi bundan önce yazdığımız programları çalıştrıyor fakat çıktısını görebilmek için alt+F5 tuşlarını kullanıyorduk. İşte readln komutunu öğrendikten sonra artık böyle bir işleme gerek kalmayacaktır. Her programın sonunda end. satırından önce readln; komut satırı kullanılırsa program bütün işlemleri bitirdikten sonra siz bir tuşa basıncaya kadar sizi bekleyecektir.

Örnek 6:
Klavyeden iki sayı alarak bunların toplamlarını ekrana yazan bir program yazınız.

uses crt;
var
ab:integer;
begin
clrscr;
write('a sayısını giriniz');readln(a);
write('b sayısını giriniz');readln(b);
write('a+b='a+b);
readln;
end.


Örnek 7:
Klavyeden vize ve final notu girildiğinde o öğrencinin not ortalamasını bulan programı yazınız?
uses crt;
var
vizefinal:shortint;
begin
clrscr;
write('vizeyi giriniz');readln(vize);
write('finali giriniz');readln(final);
write('ortalama'vize*0.4+final*0.6);
readln;
end.
Karşılaştırma Komutları

İf - then - else

Verilen şartın doğru veya yanlış olması durumunda istenen işlemleri yapmak için bu program kullanılır.

Kullanımı:
İf şart then şart doğruysa komut veya komutlar else şart doğruysa komut veya komutlar

Bu komut kullanılırken dikkat edilmesi gereken birçok nokta bulunmaktadır. Şayet şart doğru olduğunda kullanılacak komut sayısı 1'den fazla ise bu komutlar begin end bloğu içerisine yazılırlar. Aynı durum şart yanlış olduğu durumda da geçerlidir. Hiçbir zaman else komutundan önceki satırın sonunda ; işareti kullanılmaz. Bu unutulmaması gereken önenli bir kuraldır.


Örnek 8:
Kalvyeden iki sayı alarak büyük olan sayıyı ekrana yazan bir program yazınız?

uses crt;
var
ab:byte;
begin
write('a sayısı');readln(a);
write('b sayısı');readln(b);
if a>b then
write('a sayısı büyük'a)
else
write('b sayısı büyük'b);
readln;
end.
Örnek 9:
Kalvyeden iki sayı alarak büyük olan sayıyı bulup bunu bir artırarak ekrana yazan bir program yazınız?
uses crt;
var
ab:byte;
begin
write('a sayısı');readln(a);
write('b sayısı');readln(b);
if a>b then
begin
a:=a+1;
write('a sayısı büyük'a);
end
else
begin
b:=b+1;
write('b sayısı büyük'b);
end;
readln;
end.

AYRILMIŞ SÖZCÜKLER ve STANDART İFADELER

(Reserved Words and Standard Identifiers)
RESERVED WORDS
And Else Inline Procedure Unit
Asm End Interface Program Until
Array Exports Label Record Uses
Begin File Library Repeat Var
Case For Mod Set While
Const Function Nil Shl With
Constructor Goto Not Shr Xor
Destructor If Object String
Div Implementation Of Then
Do In Or To
Downto Inherited Packed Type
STANDART İFADELER
Sabitler (Constants): False True MaxInt
Tipler (Types) Integer Boolean Real Char
Text String ShortInt LongInt Byte
Byte Word Single Double Extenteed
Comp WordBool LongBool Pointer
Program Parameters Input Outpuut
Procedures and Functions
Flow Control Break Continue Exit Halt RunError
Transfer Chr High Low Ord Round Trunc
Arithmetic Abs ArcTan Cos Exp Frac Int
Ln Pi Sin Sqr Sqrt
Ordinal Dec Inc Odd Pred Succ
String Concat Copy Delete Insert Length Pos
Str Val
Dynamic Allocation Dispose FreeMem MaxAvail MemAvail New
Pointer and Adress Addr Assigned Cseg Dseg Ofs Ptr
Seg SPtr Sseg
Miscellaneous Exclude FillChar Hi Include Lo Move
ParamCount ParamStr Random Randomize SizeOf Swap
TypeOf UpCase
Input and Output Append Assign BlockRead BlockWrite ChDir Close
Eof Eoln Erase FilePos FileSize Flush
GetDir IOResult MkDir Read ReadLn Rename
Reset ReWrite RmDir Seek SeekEof SeekEoln
SetTextBuf Truncate Write WriteLn
Units Dos Crt Overlay Printer String Graph

İşlemler ve Öncelikleri
İşlem ve Sırası
Öncelik İşlem
1 Not
2 * / Div Mod And
3 + - Or
4 < <= = <> >= > In
Eğer aynı işlemciden birden fazla varsa işlem soldan sağa doğru yapılır.
Eğer işlemlerde Parantez kullanılmışsa yukarıdaki öncelik sırasına göre öncelikle yapılır.

İşlemler ve Pascal'da Yazım Biçimleri
İfadeler Pascal'da Yazım Biçimi
b2-4.a.c b*b-4*a*c
(b2-4.a.c)1/2 sqrt(b*b-4*a*b)
x + y
------
x - y (x + y) / (x - y)


Mantıksal İşlemler ve Sonuçları
(1=Doğru=True) (0=Yanlış=False)
Ve (And) Operatörü
p q p ve q
1 1 1
1 0 0
0 1 1
0 0 0

Program Degiskenler;
Const
i : integer = 567;
b : boolean = True;
c : char ='A';
s : String[10] = 'Pascal';
Begin
WriteLn ('123456789');
WriteLn (i:9);
WriteLn (b:9);
WriteLn (c:8);
WriteLn (s:9);
WriteLn (i:1);
WriteLn (b:1);
WriteLn (c:1);
WriteLn (s:1);
WriteLn (ibs);
WriteLn (i'..'b);
WriteLn ('i = 'i);
WriteLn (s:5);

readln;
End

KARAR VERME DEYİMİ


IF KOŞUL THEN İŞLEM1 ELSE İŞLEM2


Eğer koşul doğru ise İşlem 1'i yap değilse İşlem 2'yi yap.
Pascalda yazımı:
if Koşul Then İşlem1 Else İşlem2


Eğer koşul doğru ise İşlem 1'i ve İşlem 2'yi yap.
Pascal'da Yazımı:
if Koşul Then
Begin
İşlem1;
İşlem 2;
End;
Not: Bir dalda birden fazla işlem yapılıyorsa Begin .. End bloku içine alınır.


Eğer koşul doğru ise İşlem 1'i ve İşlem 2'yi yap değilse işlem3'ü yap.
Pascal'da yazımı:
if Koşul Then
Begin
İşlem1;
İşlem2;
End
Else
İşlem3;


Eğer koşul doğru ise işlem1'i ve İşlem2'yi yap
değilse eğer işlem3 ve işlem4'ü yap
değilse işlem5'i yap.
if Koşul1 Then
Begin
İşlem1;
İşlem2;
End
Else
if Koşul2 Then
Begin
Koşul3;
Koşul4
End
Else
İşlem5;

Tek Sayıları Bulan Program

Algoritması:
1. Başla
2. Sayı gir
3. Eğer sayının Mod 2'ye göre sonucu Birse Tek Sayı yaz
Değilse Çift Sayı yaz.
4. Son.

Program TekCift;
Var
a : Integer;
Begin
Write('Bir sayı giriniz: '); Readln(a);
If (a mod 2 = 1 Then
Writeln ('Girdiğiniz Sayı Tekdir')
Else
Writeln ('Girdiğiniz Sayı Çifttir')
Readln
End.

Not Ortalaması 50'den Büyük ise Geçti 50'den küçükse Kaldı yazan program
Algoritması:
1. Başla
2. Not1 ve Not2'yi gir.
3. Ortalamayı hesapla.
4. Ortalama 50'den büyükse Geçti değilse kaldı yaz.
5. Son.

Program GectiKaldi;
Var
Not1 Not2 : Integer;
Ortalama: Real;
Begin
Write('Not 1´i giriniz : '); Readln(Not1);
Write('Not 2´i giriniz : '); Readln(Not2);
Ortalama := (Not1+Not2)/2;
If Ortalama >= 50 Then
Writeln('Geçtiniz Ortalamanız = ' Ortalama:4:2)
Else
Writeln('Kaldınız Ortalamanız = ' Ortalama:4:2);
Readln
End.
1'den N'e Kadar Tam Sayıları Toplayan Programın:

Algoritması:
1. Başla
2. N sayısını gir.
3. Toplam'a sıfır ata
4. i=1'den i=N'e kadar tam sayıları topla
5. Toplam'ı yaz.
6. Son


Program Toplama;
{Bir den N e kadar tam sayıları toplayan program}
Var
i N Toplam : Integer;
Begin
Write('Son sayıyı gir: '); Readln (N);
Toplam := 0;
For i := 1 To N Do
Toplam := Toplam + i;
Writeln('1´den N´e kadar sayıların toplamı = ' Toplam);
Readln;
End.



net2phone




undefined

More...


Eğer Girilen Notların 0-100 arasında olmasını istiyorsanız
yine If..Then..Else ile kontrol etmeniz gerekir.
Algoritması:
1. Başla
2. Not1 ve Not2'yi gir.
3. Eğer Not1 ve Not2 Sıfırdan büyük ve 100'den küçükse
Ortalamayı hesapla.
Eğer Ortalama 50'den büyükse Geçti Değilse kaldı yaz.
Değilse Yanlış Giriş Yaptınız Yaz.
4. Son.

Program GectiKaldi2;
Var
Not1 Not2 : Integer;
Ortalama: Real;
Begin {Ana programın Begin i}
Write('Not 1´i giriniz : '); Readln(Not1);
Write('Not 2´i giriniz : '); Readln(Not2);
If (Not1 >=0) and (Not1<=100) and (Not2 >=0) and (Not2<=100) Then
Begin
Ortalama := (Not1+Not2)/2;
If Ortalama >= 50 Then
Writeln('Geçtiniz Ortalamanız = ' Ortalama:4:2)
Else
Writeln('Kaldınız Ortalamanız = ' Ortalama:4:2);
End
Else
Writeln('Yanlış giriş yaptınız...');
Readln
End. {Ana Programın End i}

Üç kenarı girilen bir üçgenin ne tür bir üçgen (çeşitkenar ikizkenar eşkenar) olduğunu yazan program
Algoritması:
1. Başla
2. a b ve c'yi gir
3. Eğer a=b ve b=c ise EşKenar Üçgen
Değilse
Eğer a<>b ve a<>c ve b<>c ise Çeşit Kenar Üçgen
Değilse İkiz Kenar Üçgen
4. Son

Program Ucgen;
Var
a b c : Integer;
Begin
Write('Üçgenin kenarlarını giriniz: '); Readln(a b c);
If (a>0) and (b>0) and (c>0) Then
if (a=b) and (a=c) Then Writeln ('Eşkenar Üçgen')
Else
if (a<>b) and (a<>c) and (b<>c) Then Writeln ('Çeşitkenar Üçgen')
Else
Writeln('İkiz Kenar Üçgen');
Else
Writeln('Yanlış Giriş Yaptınız...');
Readln
End.

Üç Sayının En Büyüğünü Bulan Program

Algoritması:
1. Başla
2. a b ve c'yi gir
3. Eğer a>b ve a>c ise En Büyük Sayı A'dır
Değilse
Eğer b>a ve b>c ise En Büyük Sayı B'dir
Değilse En Büyük Sayı C'dir
4. En Büyük Sayıyı Yaz.
5. Son

Program Uc_Sayinin_En_Buyugu;
Var
a b c EnBuyuk : Integer;
Begin
Write('Üç Sayı giriniz: ');
Readln(a b c);
If (a>=b) and (a>=c) Then EnBuyuk:=a
Else
If (b>=a) and (b>=c) Then EnBuyuk:=b
Else
EnBuyuk := c;
Writeln('En Büyük Sayı = ' EnBuyuk);
Readln
End.

DÖNGÜLER


1. FOR DÖNGÜSÜ
For Döngüsü

1'den N'e Kadar Sayıların Toplamı

N! Hesaplayan Program

Xn'yi Hesaplayan Program

ex'i Hesaplayan Program

Basamaklarının Küplerinin Toplamı Kendisine
Eşit Olan Sayılar 3 Haneli Sayılar

FOR BAŞLANGIÇ DEĞERİ TO SON DEĞER DO


N kez "İşlem" yap
1'den N'e kadar "İşlem" yap
i = 1 den i = N'e kadar "İşlem" yap
Pascal'da Yazımı:
For i := 1 to N do

1'den N'e Kadar Tam Sayıları Toplayan Programın:

Algoritması:
1. Başla
2. N sayısını gir.
3. Toplam'a sıfır ata
4. i=1'den i=N'e kadar tam sayıları topla
5. Toplam'ı yaz.
6. Son

Program Toplama;
{Bir den N e kadar tam sayıları toplayan program}
Var
i N Toplam : Integer;
Begin
Write('Son sayıyı gir: '); Readln (N);
Toplam := 0;
For i := 1 To N Do
Toplam := Toplam + i;
Writeln('1´den N´e kadar sayıların toplamı = ' Toplam);
Readln;
End.
N sayısının Faktöriyelini Hesaplayan Program

Algoritması:
1. Başla
2. N sayısını gir.
3. Faktöriyel değişkenine 1 ata
4. i=1'den i=N'e kadar tüm sayıları birbiriyle çarp
5. Faktoriyel'i yaz.
6. Son

Program Faktor;
{N Faktöriyeli Hesaplayan program}
{$N+}
Var
i N : Integer;
Faktoriyel : Extended;
Begin
Write('Son sayıyı gir: '); Readln (N);
Faktoriyel := 1;
For i := 1 To N Do
Faktoriyel := Faktoriyel * i;
Writeln('N Faktoriyel = ' Faktoriyel:5:0);
Readln;
End.


Xn 'i Hesaplayan Program

Algoritması:
1. Başla
2. X ve N sayısını gir.
3. Us değişkenine 1 ata
4. i=1'den i=N'e kadar us = us * x çarp
5. Us'su yaz.
6. Son


Program UsAl;
{Xn 'i Hesaplayan Program}
var
ixn: integer;
us: extended;
begin
us:=1;
writeln('Bu program x üzeri n yi hesaplar...');
write('x ve n yi gir...'); Readln(xn);
for i:= 1 to n do
us:=us*x;
writeln(x ' üzeri 'n ' = 'us);
readln
end.



ex 'i Hesaplayan Program


Algoritması:
1. Başla
2. X 'i gir.
3. ex değişkenine 1 ata. n değişkenine 10 ata (en fazla 10 kez işlem yapmak için)
4. n kez aşağıdaki işlemleri yap
a) Fak ve us değerlerine 1 ata
b) j=1 den i'ye kadar
Us=us*x
Fak=Fak*j
c) ex =ex + us/fak
5. Ex'i yaz.
6. Son


program e_uzeri_x;
var
x ex fak us: real;
i j n : integer;
begin
write ('x i gir'); readln (x);
n :=10;
ex := 1;
for i:= 1 to n do
begin
fak:=1; us:=1;
for i:=1 to n do
begin
fak:=1; us:=1;
For j:=1 to i do
Begin
us:=us*x;
fak:=fak*j
End;
ex:=ex+us/fak;
end;
end;
writeln('e üzeri x´in değeri = ' ex:2:7);
readln;
end.

Aynı program aşağıdaki gibi de çözülebilir.



Basamaklarının Küplerinin Toplamı
Kendisine Eşit Olan Sayılar 3 Haneli Sayılar
Algoritması:
1. Başla
2. i=100'den 999'a kadar
a) birler = i mod 10 (birler basamağındaki sayıyı Birler değişkenine ata)
b) onlar := trunc (i div 10) mod 10 (Onlar basamağındaki sayıyı Onlar değişkenine ata)
yuzler := trunc (i div 100) (Yuzler basamağındaki sayıyı Yuzler değişkenine ata)
eğer (birler * birler * birler + onlar * onlar * onlar +
yuzler * yuzler * yuzler = i)'ye eşitse i'yi yaz.
6. Son


Program kuplerin_carpimi;
{Basamaklarının küplerinin carpimi kendisine esit olan sayilar}
var
i birler onlar yuzler: integer;
begin
for i:= 100 to 999 do
begin
birler := i mod 10;
onlar := trunc (i div 10) mod 10;
yuzler := trunc (i div 100);
if (birler * birler * birler + onlar * onlar * onlar +
yuzler * yuzler * yuzler = i) then write (i:5);
end;
readln
end.
Yanıt: 153-370-371-407

yunus_28

Arkadaşlar pascal programlamada yenidosya açmayla ilgili dökümani olan varsa lütfen bana göndersin .. rica ediyorum

esmer_1988_24

paylaşımın için sağol